Κάθε καλοκαίρι, το ίδιο σκηνικό επαναλαμβάνεται με δραματική συνέπεια στους δρόμους των δημοφιλών τουριστικών προορισμών της χώρας. Οχήματα παντός εδάφους (ATV), ευρέως γνωστά ως «γουρούνες», κατακλύζουν τα νησιά μας, προσφέροντας την ψευδαίσθηση μιας ανέμελης και περιπετειώδους μετακίνησης κάτω από τον ήλιο. Ωστόσο, πίσω από αυτή την επίφαση ξεγνοιασιάς, κρύβεται μια σκληρή και συχνά αιματηρή πραγματικότητα.Η επικινδυνότητα αυτών των οχημάτων, ειδικά όταν βρίσκονται στα χέρια απείρων οδηγών, αποτελεί μια ανοιχτή πληγή για την οδική ασφάλεια. Μέσα από μαρτυρίες επαγγελματιών της ενοικίασης, εθελοντών διασωστών, ντόπιων οδηγών και εκπροσώπων της υγείας, στην Ιωάννα Ντάνη και την εφημερίδα «Political», αλλά και με οδηγό τα ψυχρά στατιστικά και τα πρόσφατα τραγικά συμβάντα έρχεται στην επιφάνεια η πολυπλοκότητα ενός ζητήματος που απαιτεί άμεσες απαντήσεις.
Ο φόρος αίματος
Εδώ και πολλά χρόνια η τουριστική περίοδος στιγματίζεται από μια σειρά σοβαρών και θανατηφόρων ατυχημάτων, επιβεβαιώνοντας με τον πιο σκληρό τρόπο τον κίνδυνο που ελλοχεύει σε κάθε χιλιόμετρο του επαρχιακού δικτύου.
Στις 23 Αυγούστου 2024 το όχημα το οποίο οδηγούσε ο 58χρονος πατέρας με συνεπιβάτη τον 22χρονο γιο του εξετράπη της πορείας του στον δρόμο από το Μπατσί προς τη Χώρα της Άνδρου και έπεσε σε γκρεμό βάθους 5 μέτρων, με αποτέλεσμα τον ακαριαίο θάνατο του νεαρού.
Το περιστατικό αυτό προστέθηκε στη θλιβερή λίστα που περιλαμβάνει τον θάνατο μιας 20χρονης τουρίστριας από την Ιταλία στη Ρόδο, έπειτα από σφοδρή μετωπική σύγκρουση της τετράτροχης μοτοσικλέτας της με τουριστικό λεωφορείο. Νωρίτερα, ένας 42χρονος Βρετανός βρήκε τραγικό θάνατο στην Κέρκυρα, ενώ ο 15χρονος γιος του τραυματίστηκε σοβαρά, όταν η γουρούνα που οδηγούσε πέρασε ξαφνικά στο αντίθετο ρεύμα κυκλοφορίας.
Αυτά τα περιστατικά δεν αποτελούν μεμονωμένα γεγονότα. Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία, παρότι τα τροχαία ατυχήματα στην Ελλάδα παρουσιάζουν μια γενικότερη μακροπρόθεσμη τάση μείωσης τα τελευταία χρόνια, τα ατυχήματα που εμπλέκουν οχήματα αναψυχής (όπως τα ATV) στα νησιά παραμένουν δυσανάλογα υψηλά και εξαιρετικά σοβαρά. Η ανατροπή, γνωστή και ως ντελαπάρισμα, αποτελεί την κύρια αιτία των περισσότερων θανατηφόρων δυστυχημάτων, ένα γεγονός που συνδέεται άμεσα με την ίδια τη φύση της κατασκευής του οχήματος.
Η ακτινογραφία των οχημάτων
Είναι όμως η γουρούνα ένα εξ ορισμού «φονικό» όχημα; Ο κύριος Αντώνης Μπίλλης, επαγγελματίας με 28 χρόνια εμπειρίας στον χώρο των ενοικιάσεων στην Κω, είναι κατηγορηματικός ως προς τις διαδικασίες ελέγχου των ίδιων των μηχανών. «Πριν να μπούνε στην κυκλοφορία, περνάνε από τις πλέον αυστηρές διαδικασίες ελέγχου και ιδίως ως προς το θέμα της ασφάλειας».
Σημειώνει μάλιστα πως η κατασκευαστική τους προσέγγιση έχει βελτιωθεί αισθητά. Παλαιότερα, «στον άξονα που είχε από πίσω ήταν πολύ στενό το μηχανάκι» το οποίο είχε ως αποτέλεσμα «έναν λάθος ελιγμό να έκανες… έφευγες». Σήμερα, μετά από πιέσεις, «όλα τα μετέπειτα μοντέλα έχουν φαρδύνει, έχουν ανοίξει ως προς τους κανονισμούς ασφάλειας. Από θέματα φρένων, από θέματα ανατροπών».
Επιπρόσθετα, τα σύγχρονα ATV διαθέτουν σημαντικές τεχνολογικές δικλίδες ασφαλείας. Σε περίπτωση ανατροπής, «έχουνε δικλίδες ασφάλειας, διακοπής καυσίμου με διπλές αντλίες… προς αποφυγήν αυτών, για φωτιές», διασφαλίζοντας ότι δεν θα προκληθεί ανεξέλεγκτη έκρηξη. Ωστόσο, η ιδιαιτερότητα του οχήματος παραμένει αδιαμφισβήτητη. Το όχημα «έχει ιδιαιτερότητα ως προς την οδήγηση». Ο τρόπος οδήγησής του σε σχέση με ένα κανονικό ΙΧ «έχει τελείως διαφορετικό κέντρο βάρους, είναι διαφορετικά τα πατήματά του στις στροφές επάνω».
Άγνοια και ανευθυνότητα
Το βασικό συμπέρασμα είναι πως ο άμεσος κίνδυνος προέρχεται πρωτίστως από τον ίδιο τον χρήστη. «Από μόνο του δεν πάει κανένα όχημα… Αν δεν πατήσεις το γκάζι, δεν πάει», αναφέρει χαρακτηριστικά ο κ. Μπίλλης, προσθέτοντας ότι στη δική του επιχείρηση το γκάζι «είναι κλειδωμένο, μαζεμένο μέσα… δεν πάει πάνω από 60». Η τήρηση της νομοθεσίας απαιτεί ηλικία «άνω των 21, να έχει τουλάχιστον 3 χρόνια το δίπλωμά του, αυστηρά και όχι σε παιδιά 17-18 χρονών».
Παρ’ όλα αυτά, η ανευθυνότητα των τουριστών ξεπερνά κάθε λογική. «Στα πρώτα 100 μέτρα που θα στρίψουν για να φύγουνε, το πρώτο πράγμα που κάνουν είναι να βγάλουν το κράνος». Ο ίδιος έχει αναγκαστεί να επέμβει δραστικά: «Εν ψυχρώ, τους έκλεισα το δρόμο, τους σταμάτησα, πήγα πήρα τα κλειδιά, τους πήγα στην αστυνομία, λέω: “Κύριοι, είναι επικίνδυνοι για τη δημόσια ασφάλεια”». Ακόμα πιο ανατριχιαστικό είναι το παράδειγμα μιας 23χρονης κοπέλας στη Μύκονο, η οποία κινούμενη με μόλις 30 χιλιόμετρα έχασε τη ζωή της όταν «ξετυλίχτηκε η μαντίλα, την έπνιξε στον λαιμό, την πήρε μέσα η αλυσίδα». Η ελλιπής γνώση, σε συνδυασμό με έναν ανοιχτό τύπο οχήματος, δημιουργεί θανατηφόρες συνθήκες από το πουθενά, καθιστώντας τον ανθρώπινο παράγοντα τον πιο επικίνδυνο κρίκο.
Όταν οι απαίδευτοι οδηγοί ακροβατούν ανάμεσα στην αδρεναλίνη και τον κίνδυνο «γονατίζοντας» τα νοσοκομεία των νησιών
Η ατέρμονη συζήτηση γύρω από τις γουρούνες (ATV) στα νησιωτικά συμπλέγματα δεν εξαντλείται μόνο στα μηχανικά χαρακτηριστικά του οχήματος και στην παιδεία του εκάστοτε χειριστή. Η διαρκώς αυξανόμενη τουριστική ροή, όταν συνδυάζεται με ακραία επικίνδυνη οδική συμπεριφορά, διαμορφώνει ένα εκρηκτικό κοκτέιλ που πιέζει μέχρι ασφυξίας τις Αρχές, τα Σώματα Ασφαλείας και το σύστημα υγείας. Οι επαγγελματίες οδηγοί, που «οργώνουν» τους νησιωτικούς δρόμους 24 ώρες το 24ωρο, γίνονται ακούσιοι μάρτυρες ανείπωτων τραγωδιών, ενώ τα περιφερειακά νοσοκομεία δίνουν καθημερινό αγώνα επιβίωσης, προσπαθώντας να διαχειριστούν το χαοτικό τοπίο.
Οι άνθρωποι της ασφάλτου, οι επαγγελματίες οδηγοί των νησιών, βιώνουν τον απόλυτο τρόμο στην προσπάθειά τους να εκτελέσουν το έργο τους. Ο Κώστας Βαβίθης, βετεράνος οδηγός ταξί με εμπειρία 30 ετών στην Κω, εκφράζει την έντονη απογοήτευσή του. Περιγράφοντας την πραγματικότητα του νησιού αναφέρει: «Είναι ένα νησί, 40 χιλιόμετρα είναι ο κεντρικός δρόμος… Έχω δει δύο φορές θανατηφόρα μπροστά μου με γουρούνα». Ο ίδιος φέρνει στο προσκήνιο ένα αδιανόητο περιστατικό όπου ένα τέτοιο όχημα βγήκε εκτός ελέγχου και το αποτέλεσμα ήταν να «χτύπησε στις πέτρες, στα δέντρα πάνω. Σκοτώθηκε και γλίτωσε το παιδάκι από πίσω».
Η στάση του απέναντι στα ATV είναι κατηγορηματική, αντανακλώντας την κόπωση της τοπικής κοινωνίας: «Πρέπει να απαγορευτούνε, ας το καταλάβουνε και στο υπουργείο… δεν πάει άλλο». Αναγνωρίζει ωστόσο το επιχειρηματικό αδιέξοδο: «Οι άνθρωποι που τα νοικιάζουνε, αφού τους δίνει το δικαίωμα το υπουργείο… τι φταίνε; Οι άνθρωποι έχουν επενδύσει». «Είναι πάρα πολύ επικίνδυνες στην οδήγηση. Αν σου φύγει ο έλεγχος του τιμονιού σε αυτό το συγκεκριμένο… δεν ελέγχεται». Η κατάσταση επιβαρύνεται πλέον και από την εισβολή των ηλεκτρικών πατινιών. Όπως περιγράφει: «κάθομαι στο φανάρι, περιμένω να ανάψει το πράσινο να φύγω και με το που ανάβει το πράσινο, πετιούνται από το πουθενά», αγνοώντας πλήρως τους στοιχειώδεις κανόνες κυκλοφορίας.
Ο κίνδυνος ανάφλεξης
Στα σημεία των συγκρούσεων, η μάχη με τον χρόνο είναι αδυσώπητη. Ο Θεόδωρος Τριανταφυλλίδης, μέλος τοπικής εθελοντικής λέσχης διάσωσης και συχνά πρώτος ανταποκριτής στο πεδίο, εγείρει ένα σοβαρό νομικό ζήτημα: «Πουλιούνται για να πουλιούνται, οπότε σημαίνει ότι μπορούν να κυκλοφορούν… το κράτος παίρνει λεφτά από αυτό». Από καθαρά επιχειρησιακή σκοπιά, το μεγαλύτερο πρόβλημα στα βουνά (όπως η περιοχή Ζία στην Κω) είναι ο κίνδυνος πυρκαγιάς. «Πέφτοντας σε ένα δύσκολο σημείο φοβόμαστε μία ανάφλεξη… μια φωτιά μπορεί να ξεκινήσει πιο εύκολα από ένα μηχανάκι, από μια γουρούνα».
Οι εικόνες διάσωσης μαρτυρούν τον πανικό και την απροετοιμασία των οδηγών. Συχνά τα θύματα βρίσκονται σε τέτοιο σοκ που «δεν θυμόντουσαν καν πώς τις λέγανε». Η αντίθεση της επικινδυνότητας του οχήματος με τον χειριστή είναι χαώδης: «Βλέπουμε κοριτσάκια, δηλαδή που είναι φτερό στον άνεμο, να οδηγούν γουρούνες μεγάλες και να τρέμει το φυλλοκάρδι σου… Άμα θα κάνει ένα κλικ, αυτή σίγουρα θα φύγει».
Η πίεση στο σύστημα υγείας
Όλος αυτός ο φόρος αίματος καταλήγει στο κατώφλι των δημόσιων νοσοκομείων, τα οποία καλούνται να διαχειριστούν το αδιανόητο. Ο κ. Νίκος Φανιός, διοικητής του Γενικού Νοσοκομείου Κω, περιγράφει το μέγεθος του προβλήματος: ο πληθυσμός του νησιού (περίπου 38.000 κάτοικοι) «τετραπλασιάζεται το καλοκαίρι, με αποτέλεσμα να αυξάνονται δραματικά τα περιστατικά τα οποία έχουμε… Και φυσικά έχουμε και τροχαία ατυχήματα».
Στατιστικά, κάθε καλοκαίρι «από γουρούνες έχουμε 4 έως 6 σοβαρά τροχαία», γεγονός που επιβεβαιώνει την κατασκευαστική ιδιομορφία τους, καθώς «έχουν πολύ ψηλά το κέντρο βάρους, με αποτέλεσμα πολύ εύκολα να ντελαπάρουν». Αυτά τα βαριά περιστατικά «γονατίζουν» το σύστημα, αφού η έλλειψη Μονάδας Εντατικής Θεραπείας (ΜΕΘ) επιβάλλει τη διενέργεια δαπανηρών και επικίνδυνων αεροδιακομιδών σε τριτοβάθμια νοσοκομεία.
Το ορθοπεδικό τμήμα βρίσκεται αδιάκοπα «στις επάλξεις». Υπάρχει ωστόσο μια χαραμάδα ελπίδας, καθώς, όπως παρατηρεί ο διοικητής, φέτος υπήρξε μείωση χάρη στην πρωτοβουλία των τοπικών φορέων να οριστεί το «ανώτατο όριο ταχύτητας να είναι 50 χιλιόμετρα» σε όλο το επαρχιακό δίκτυο. Αυτή η κίνηση υπογραμμίζει πως μόνο μέσα από αυστηρές, κεντρικές ρυθμίσεις και ουσιαστική αστυνόμευση ίσως μπορέσει να μπει ένα φρένο στη μάστιγα που αιμορραγεί τα νησιά μας κάθε θέρος.
