Σημαντικές αλλαγές στη διαχείριση, τη ρύθμιση και τη μεταβίβαση των κόκκινων δανείων φέρνει το νέο θεσμικό πλαίσιο που έθεσε σε διαβούλευση το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών.
Το νομοσχέδιο εισάγει αυστηρότερες υποχρεώσεις για τις εταιρείες διαχείρισης απαιτήσεων, ενισχύει τα δικαιώματα των οφειλετών και δημιουργεί μια ηλεκτρονικά καταγεγραμμένη διαδικασία διαπραγμάτευσης. Παράλληλα, μεταβάλλει τον ρόλο των servicers στις πωλήσεις δανείων στη δευτερογενή αγορά και προβλέπει συγκεκριμένες κυρώσεις για καθυστερήσεις, παραλείψεις ή ανακριβή στοιχεία.
Στόχος είναι να ελέγχεται ολόκληρος ο κύκλος ζωής μιας μη εξυπηρετούμενης οφειλής: από τη διαχείριση και τη διαπραγμάτευση έως τη ρύθμιση, την πώληση ή τη μεταβίβασή της.
Υποχρεωτικός ο ρόλος του servicer στις μεταβιβάσεις
Μία από τις βασικότερες αλλαγές αφορά τη θέση των servicers στη δευτερογενή αγορά. Οι εταιρείες διαχείρισης δεν θα περιορίζονται πλέον στην είσπραξη και παρακολούθηση ενός χαρτοφυλακίου για λογαριασμό τράπεζας ή fund.
Κάθε πώληση ή μεταβίβαση απαίτησης θα πραγματοποιείται αποκλειστικά μέσω του servicer που διαχειρίζεται το συγκεκριμένο χαρτοφυλάκιο για λογαριασμό του αγοραστή πιστώσεων. Η σύμβαση διαχείρισης θα πρέπει να περιλαμβάνει ειδική πολιτική διαμεσολάβησης για αυτές τις συναλλαγές.
Παράλληλα, οι εταιρείες θα υποχρεούνται να δημοσιοποιούν τουλάχιστον μία φορά τον χρόνο στοιχεία για:
- Την οικονομική τους κατάσταση και τα μερίσματα.
- Τις επενδύσεις σε προσωπικό και πληροφοριακά συστήματα.
- Την εταιρική διακυβέρνηση.
- Τα χαρτοφυλάκια που διαχειρίζονται.
- Τις επιδόσεις τους.
- Τη διαχείριση των παραπόνων των δανειοληπτών.
Θα πρέπει επίσης να διατηρούν συνεχώς τις προϋποθέσεις αδειοδότησής τους, να υποβάλλουν στην Τράπεζα της Ελλάδος ετήσιο στρατηγικό σχέδιο διαχείρισης και να ακολουθούν τις αρχές της δίκαιης και επιμελούς μεταχείρισης.
Η υποβολή ελλιπών ή ανακριβών στοιχείων στην Τράπεζα της Ελλάδος μετατρέπεται σε αυτοτελή παράβαση, για την οποία μπορούν να επιβάλλονται και να δημοσιοποιούνται κυρώσεις.
Ψηφιακό αποτύπωμα ολόκληρης της διαπραγμάτευσης
Το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών ορίζεται ως αρμόδια αρχή για την ηλεκτρονική πλατφόρμα συναλλαγών μη εξυπηρετούμενων δανείων.
Μέσα από το σύστημα θα καταγράφονται όλα τα κρίσιμα στάδια της νέας διμερούς διαδικασίας:
- Η αίτηση του οφειλέτη.
- Τα δικαιολογητικά.
- Η απάντηση του πιστωτή.
- Η πρόταση ρύθμισης.
- Η αντιπρόταση ή η απόρριψη.
- Η τελική συμφωνία.
Ακόμη και όταν η επικοινωνία γίνεται με διαφορετικό τρόπο, κάθε πρόταση, αντιπρόταση, απόρριψη ή συμφωνία θα πρέπει να καταχωρίζεται άμεσα στην πλατφόρμα.
Με τον τρόπο αυτό δημιουργείται ενιαίο ηλεκτρονικό αρχείο της διαπραγμάτευσης, το οποίο θα επιτρέπει τον έλεγχο των προθεσμιών και της συμμόρφωσης των εμπλεκόμενων μερών.
Η Τράπεζα της Ελλάδος θα μπορεί να πραγματοποιεί τακτικούς ή έκτακτους ελέγχους, να ζητά στοιχεία και να επιβάλλει διοικητικές κυρώσεις και διορθωτικά μέτρα. Δεν θα αποφασίζει, όμως, εάν το οικονομικό περιεχόμενο μιας συγκεκριμένης πρότασης είναι κατάλληλο για τον εκάστοτε οφειλέτη.
Δωρεάν πρόσβαση σε όλα τα στοιχεία της οφειλής
Ο δανειολήπτης, είτε είναι φυσικό είτε νομικό πρόσωπο, αποκτά δικαίωμα να ζητήσει χωρίς οικονομική επιβάρυνση πλήρη εικόνα του χρέους του.
Ο servicer θα πρέπει μέσα σε 45 ημέρες να του παραδώσει:
- Τις αρχικές συμβάσεις και τις τροποποιήσεις τους.
- Το ιστορικό των πληρωμών.
- Τον τρόπο υπολογισμού του επιτοκίου.
- Αναλυτικά στοιχεία για κεφάλαιο, τόκους, προμήθειες και έξοδα.
Εάν η εταιρεία δεν ανταποκριθεί πλήρως και εμπρόθεσμα, προβλέπεται αναστολή της τοκοφορίας έως ότου παρασχεθούν τα απαιτούμενα στοιχεία.
Καθιερώνεται επίσης αυτόματος επανυπολογισμός των οφειλών με βάση τα ανώτατα όρια του άρθρου 39 του νόμου 3259/2004 ή τυχόν ευνοϊκότερα όρια. Η διαδικασία θα γίνεται αυτοδικαίως, χωρίς να απαιτείται αίτηση του οφειλέτη, και θα καλύπτει ακόμη και απαιτήσεις που έχουν μεταβιβαστεί ή βρίσκονται σε στάδιο αναγκαστικής εκτέλεσης.
Ισχυρότερη προστασία για όσους τηρούν τη ρύθμιση
Όσο ο οφειλέτης εξυπηρετεί κανονικά μια ενεργή ρύθμιση, απαγορεύονται:
- Η καταγγελία της συμφωνίας.
- Η έκδοση ή εκτέλεση διαταγής πληρωμής.
- Η επιβολή κατάσχεσης.
- Η διενέργεια πλειστηριασμού.
Εάν ο πιστωτής ή ο servicer παραβιάσει την προστασία, η πράξη θεωρείται αυτοδικαίως άκυρη. Επιπλέον, προβλέπεται να πιστώνονται υπέρ του οφειλέτη πέντε μηνιαίες δόσεις και η διάρκεια της ρύθμισης να παρατείνεται κατά πέντε μήνες.
Οι σχετικές παραβάσεις μπορούν να επιφέρουν πρόστιμο από 50.000 έως 500.000 ευρώ για κάθε δανειολήπτη, με αυστηρότερες συνέπειες σε περίπτωση επανάληψης.
Υποχρεωτική πρόταση πριν από τον πλειστηριασμό
Τουλάχιστον τρεις μήνες πριν από έναν πλειστηριασμό, ο πιστωτής θα πρέπει να υποβάλλει στον οφειλέτη έγγραφη πρόταση ρύθμισης. Η πρόταση πρέπει να είναι κατάλληλη, βιώσιμη και τεκμηριωμένη με βάση το εισόδημα, την περιουσιακή κατάσταση και τη δυνατότητα αποπληρωμής του οφειλέτη.
Η υποχρέωση δεν εφαρμόζεται σε επαναλαμβανόμενους πλειστηριασμούς, ενώ εξαιρούνται και οι οφειλές νομικών προσώπων που κατατάσσονται στις μεγάλες οντότητες.
Ποιοι μπορούν να ενταχθούν στη διμερή ρύθμιση
Το νέο πλαίσιο θεσπίζει ειδική διαδικασία διαπραγμάτευσης μεταξύ οφειλετών και τραπεζών, χρηματοδοτικών ιδρυμάτων ή servicers που εποπτεύονται από την Τράπεζα της Ελλάδος.
Η διαδικασία:
- Παρέχεται χωρίς χρέωση του οφειλέτη.
- Λειτουργεί ανεξάρτητα από τον εξωδικαστικό μηχανισμό.
- Δεν αποκλείει την αξιοποίηση άλλης διαδικασίας ρύθμισης.
- Μπορεί να ενεργοποιηθεί ακόμη και αν έχει αρχίσει αναγκαστική εκτέλεση, αρκεί να μην έχει ολοκληρωθεί πλειστηριασμός με κατακύρωση.
Ως «εύλογες δαπάνες διαβίωσης» λαμβάνονται εκείνες που καθορίζονται από το Κυβερνητικό Συμβούλιο Διαχείρισης Ιδιωτικού Χρέους.
Η λύση μπορεί να περιλαμβάνει είτε τροποποίηση της σύμβασης με νέους όρους εξυπηρέτησης είτε οριστική διευθέτηση. Η τελευταία μπορεί, με τη συναίνεση του οφειλέτη, να προβλέπει ακόμη και μεταβολή στην κυριότητα εξασφαλίσεων ή άλλων περιουσιακών στοιχείων.
Οι προθεσμίες που δεσμεύουν τις δύο πλευρές
Όταν η οφειλή βρίσκεται σε καθυστέρηση μεγαλύτερη των 90 ημερών, ο δανειστής πρέπει μέσα σε έως 60 ημέρες να ενημερώσει τον οφειλέτη για τη δυνατότητα προσφυγής στη διμερή διαδικασία.
Στη συνέχεια:
- Ο οφειλέτης διαθέτει δύο μήνες για να υποβάλει την αίτηση και τα δικαιολογητικά.
- Ο δανειστής έχει έως τρεις μήνες από την πλήρη υποβολή για να απαντήσει.
- Η απάντηση πρέπει να περιλαμβάνει βιώσιμη πρόταση ρύθμισης ή αιτιολογημένη απόρριψη.
- Ο οφειλέτης έχει έναν μήνα για να αποδεχθεί, να απορρίψει ή να καταθέσει αιτιολογημένη αντιπρόταση.
- Μετά την αποδοχή, η σύμβαση πρέπει να υπογραφεί μέσα σε έναν μήνα, με δυνατότητα παράτασης κατά 15 ημέρες.
Η συνολική διαδικασία δεν μπορεί, κατά κανόνα, να διαρκεί περισσότερο από έξι μήνες από την υποβολή της πλήρους αίτησης.
Εάν ο οφειλέτης δεν απαντήσει εμπρόθεσμα, η διαδικασία ολοκληρώνεται χωρίς συμφωνία, εκτός εάν συντρέχει λόγος ανωτέρας βίας. Προβλέπεται επίσης περιορισμός στην υποβολή νέας αίτησης από τον ίδιο για τα ίδια δάνεια, χωρίς να θίγονται τα δικαιώματα συνοφειλετών ή εγγυητών.
Μετά τη συμφωνία, η σύμβαση αποτελεί εκτελεστό τίτλο για τις απαιτήσεις που περιλαμβάνει και ισχύει έναντι των συμμετεχόντων οφειλετών, εγγυητών, συνοφειλετών και ασφαλειοδοτών. Μπορεί επίσης, υπό τις προϋποθέσεις του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας, να στηρίξει εγγραφή συντηρητικής κατάσχεσης ή προσημείωσης υποθήκης.
Τι συμβαίνει όταν καθυστερεί ο πιστωτής
Εάν παρέλθει χωρίς απάντηση η τρίμηνη προθεσμία του δανειστή, η υπόθεση χαρακτηρίζεται αυτομάτως εκπρόθεσμη στην ψηφιακή πλατφόρμα.
Στην περίπτωση αυτή:
- Αναστέλλεται ο εκτοκισμός.
- Σταματά η κεφαλαιοποίηση τόκων.
- Δεν μπορούν να αρχίσουν νέα μέτρα αναγκαστικής εκτέλεσης.
- Δεν μπορούν να συνεχιστούν εκκρεμείς διαδικασίες, με τις προβλεπόμενες εξαιρέσεις.
- Η πλατφόρμα ενημερώνει αυτομάτως την Τράπεζα της Ελλάδος.
Η συστηματική υπέρβαση των προθεσμιών θα λαμβάνεται υπόψη κατά την εποπτική αξιολόγηση του πιστωτή.
Προστασία της κύριας κατοικίας στη διάρκεια της διαδικασίας
Από την υποβολή της πλήρους αίτησης μέχρι την ολοκλήρωση της διαπραγμάτευσης, ο δανειστής οφείλει να ενεργεί καλόπιστα και να συντονίζει τις εσωτερικές υπηρεσίες του.
Παράλληλα, περιορίζονται τα μέτρα αναγκαστικής εκτέλεσης στην κύρια κατοικία του αιτούντος. Δεν επιτρέπονται η επίσπευση εκτέλεσης, η λήψη ασφαλιστικών μέτρων, η εγγραφή υποθήκης ή η μετατροπή προσημείωσης σε υποθήκη.
Εξαιρούνται η αναγγελία σε πλειστηριασμό που επισπεύδει τρίτος και η διατήρηση ήδη υφιστάμενων εμπράγματων ασφαλειών.
Η σύνδεση με τον εξωδικαστικό μηχανισμό
Εάν ο οφειλέτης προσφύγει στον εξωδικαστικό μηχανισμό, οι προθεσμίες της διμερούς διαδικασίας αναστέλλονται μέχρι την ολοκλήρωσή του. Η προηγούμενη υπαγωγή στον εξωδικαστικό δεν αποτελεί από μόνη της λόγο απόρριψης μιας νέας αίτησης διμερούς ρύθμισης. Προβλέπεται επίσης η δυνατότητα συνέχισης της διμερούς διαδικασίας μετά τη λήξη του εξωδικαστικού, μέσα στις προθεσμίες που καθορίζει το νομοσχέδιο.
Η πληρεξουσιότητα που παρέχεται για τη διαδικασία θα εξακολουθεί να ισχύει μέχρι να ανακληθεί, ανεξάρτητα από τον χρόνο που έχει περάσει, εκτός εάν διαφορετική ειδική διάταξη ορίζει το αντίθετο.
Περιορίζεται η επανυποβολή εγγράφων
Η αίτηση θα υποβάλλεται σε τυποποιημένη μορφή και θα συνοδεύεται από τα απαραίτητα δικαιολογητικά. Δεν θα απαιτείται να κατατεθούν εκ νέου έγγραφα που βρίσκονται ήδη στη διάθεση του συστήματος, εκτός εάν έχουν αλλάξει, χρειάζονται συμπλήρωση ή έχει λήξει η ισχύς τους. Στόχος είναι να περιοριστεί η γραφειοκρατία και η επαναλαμβανόμενη συγκέντρωση των ίδιων στοιχείων.
Ο ρόλος του Χρηματοοικονομικού Μεσολαβητή
Ο Ελληνικός Χρηματοοικονομικός Μεσολαβητής αναλαμβάνει ρόλο στη διαμεσολάβηση μεταξύ δανειστών και οφειλετών για μη εξυπηρετούμενα δάνεια, με δυνατότητα συμμετοχής και των εγγυητών όπου απαιτείται. Κάθε τρίμηνο θα αποστέλλει στην Τράπεζα της Ελλάδος συγκεντρωτική έκθεση για τις καταγγελίες, την έκβασή τους και τυχόν συστημικούς κινδύνους που έχουν εντοπιστεί.
Η Τράπεζα της Ελλάδος θα μπορεί να εξετάζει καταγγελίες στο πλαίσιο της εποπτικής της αρμοδιότητας, χωρίς να αναλαμβάνει την επίλυση της ατομικής οικονομικής διαφοράς.
Ετήσιος έλεγχος για τιτλοποιήσεις με κρατική στήριξη
Οι servicers που διαχειρίζονται τιτλοποιήσεις συνδεδεμένες με εγγύηση του Δημοσίου ή άλλο μηχανισμό κρατικής στήριξης θα υποβάλλονται κάθε χρόνο σε ανεξάρτητο διαχειριστικό έλεγχο. Ο έλεγχος θα καλύπτει, μεταξύ άλλων, τις αμοιβές και τα έξοδα όσων συμμετέχουν στην είσπραξη, καθώς και την αμοιβή του ίδιου του servicer.
Περίληψη του πορίσματος θα δημοσιοποιείται, ενώ ολόκληρη η έκθεση θα αποστέλλεται στις αρμόδιες αρχές και στην Τράπεζα της Ελλάδος.
Τι ισχύει για τις εκκρεμείς υποθέσεις
Οι Διαδικασίες Επίλυσης Καθυστερήσεων που θα παραμένουν εκκρεμείς κατά την έναρξη ισχύος του νέου πλαισίου θα μεταφερθούν στις νέες διατάξεις. Για ήδη καταγγελμένες οφειλές ή χρέη με καθυστέρηση μεγαλύτερη των 30 ημερών, χωρίς ενεργή ρύθμιση, ο δανειστής θα πρέπει να ενημερώσει τον οφειλέτη μέσα σε τρεις μήνες.
Προβλέπεται επίσης δυνατότητα νέας αίτησης για ορισμένες διαδικασίες που έχουν ήδη ολοκληρωθεί.
Με την ενεργοποίηση του νέου συστήματος καταργούνται οι παράγραφοι 2 έως 4 του άρθρου 1 του νόμου 4224/2013, οι οποίες συνδέονται με το προηγούμενο πλαίσιο του Κώδικα Δεοντολογίας Τραπεζών.
Η σημερινή ψηφιακή πλατφόρμα του Κώδικα Δεοντολογίας μετονομάζεται σε «ψηφιακή πλατφόρμα διαδικασίας διμερούς ρύθμισης οφειλών», ενώ οι νομοθετικές παραπομπές προσαρμόζονται στο νέο σύστημα.
Οι αντιρρήσεις των servicers
Οι εταιρείες διαχείρισης αναμένεται να παρουσιάσουν εκ νέου στο υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών τις ενστάσεις τους. Οι servicers αμφισβητούν κατά πόσο οι νέες προβλέψεις μπορούν να εφαρμοστούν άμεσα και θεωρούν ότι απαιτείται σημαντικό χρονικό διάστημα για την ανάπτυξη των απαραίτητων διαδικασιών και πληροφοριακών συστημάτων.
Το νομοσχέδιο, πάντως, αλλάζει ουσιαστικά τόσο τις υποχρεώσεις τους απέναντι στους δανειολήπτες όσο και τον ρόλο τους στη δευτερογενή αγορά.
Το κεντρικό μήνυμα του νέου πλαισίου είναι ότι η διαχείριση των κόκκινων δανείων περνά σε ένα αυστηρότερα εποπτευόμενο περιβάλλον: με ηλεκτρονική καταγραφή των κρίσιμων ενεργειών, συγκεκριμένες προθεσμίες, αυξημένη διαφάνεια και άμεσες συνέπειες όταν ο πιστωτής ή ο servicer δεν συμμορφώνεται.
Ακολουθήστε το reportaznet.gr στο Google News και μάθετε όλες τις ειδήσεις και τα πολιτικά νέα στην Ελλάδα & τον Κόσμο`
