Latest News

Τρίτη 17 Νοεμβρίου 2026

Σε ποιον ανήκει η κεφαλή του Πολυτεχνείου; Η ιστορία πίσω από το εμβληματικό γλυπτό

 


Κάθε χρόνο, στις 17 Νοεμβρίου, χιλιάδες άνθρωποι περνούν την πύλη του Πολυτεχνείου για να αφήσουν ένα κόκκινο γαρύφαλλο, ένα στεφάνι ή ένα σημείωμα στη μνήμη της εξέγερσης του 1973. Τα περισσότερα λουλούδια συγκεντρώνονται γύρω από μια μεγάλη μπρούντζινη κεφαλή, ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα σύμβολα της επετείου.

Παρότι η εικόνα της έχει συνδεθεί με τους αγώνες των φοιτητών απέναντι στη δικτατορία, η ταυτότητα του ανθρώπου που απεικονίζει παραμένει άγνωστη σε αρκετούς επισκέπτες.

Η κεφαλή ανήκει στον Νίκο Σβορώνο, έναν από τους σημαντικότερους Έλληνες ιστορικούς του 20ού αιώνα, ο οποίος δεν συμμετείχε στα γεγονότα του Πολυτεχνείου.

Πίσω από το γλυπτό βρίσκεται μια ιστορία που ξεκινά πολλά χρόνια πριν από την εξέγερση και συνδέει δύο ανθρώπους με κοινές εμπειρίες πολιτικών διώξεων και εξορίας: τον ιστορικό Νίκο Σβορώνο και τον γλύπτη Μέμο Μακρή.

Ποιος ήταν ο Νίκος Σβορώνος

Οι ιστορίες πίσω από την κεφαλή στην Πύλη του Μετσόβιου Πολυτεχνείου

Ο Νίκος Σβορώνος γεννήθηκε το 1911 στη Λευκάδα και σπούδασε στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών. Ασχολήθηκε με την ιστορική έρευνα, αφήνοντας σημαντικό έργο στη μελέτη της βυζαντινής και νεότερης ελληνικής ιστορίας.

Η ζωή του επηρεάστηκε καθοριστικά από τα πολιτικά γεγονότα της εποχής.

Κατά τη διάρκεια της γερμανικής Κατοχής εντάχθηκε στο Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο (ΕΑΜ), συμμετείχε στην έκδοση του παράνομου περιοδικού «Πρωτοπόροι» και στη συνέχεια ανέλαβε καθήκοντα στον ΕΛΑΣ, στην περιοχή Βύρωνα και Καισαριανής.

Τον Δεκέμβριο του 1945 εγκατέλειψε την Ελλάδα και εγκαταστάθηκε στη Γαλλία, όπου συνέχισε την ακαδημαϊκή του σταδιοδρομία.

Το 1955 του αφαιρέθηκε η ελληνική ιθαγένεια, ενώ το 1961 απέκτησε τη γαλλική.

Μετά την πτώση της δικτατορίας, το 1974, επέστρεψε στην Ελλάδα και δραστηριοποιήθηκε ξανά στην πανεπιστημιακή κοινότητα. Δίδαξε στα Πανεπιστήμια Θεσσαλονίκης και Κρήτης και ανέλαβε ερευνητικά καθήκοντα στο Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών.

Το 1976 ανακηρύχθηκε επίτιμος διδάκτορας του Πανεπιστημίου Αθηνών και το 1977 του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.

Πέθανε στις 26 Απριλίου 1989.

Μέμος Μακρής: Ο γλύπτης πίσω από την κεφαλή του Πολυτεχνείου

Μέμος Μακρής - 26 Μαΐου 1993 | ert.gr

Δημιουργός του γλυπτού είναι ο Μέμος Μακρής, ένας καλλιτέχνης του οποίου η προσωπική διαδρομή συνδέθηκε επίσης με την Αντίσταση και τις πολιτικές διώξεις.

Ο Μακρής σπούδασε στην Ανώτατη Σχολή Καλών Τεχνών και συμμετείχε στην Εθνική Αντίσταση κατά τη διάρκεια της Κατοχής.

Μετά τον πόλεμο βρέθηκε στο Παρίσι, όπου συνέχισε τις καλλιτεχνικές του σπουδές. Το 1950 απελάθηκε από τη Γαλλία λόγω της πολιτικής του δράσης και εγκαταστάθηκε στην Ουγγαρία.

Το 1964 του αφαιρέθηκε και εκείνου η ελληνική ιθαγένεια.

Στο έργο του αποτύπωσε συχνά την ανθρώπινη μορφή και θέματα που σχετίζονταν με την ιστορική μνήμη, την αντίσταση και τους κοινωνικούς αγώνες.

Ανάμεσα στις δημιουργίες του βρισκόταν και η μπρούντζινη κεφαλή του Νίκου Σβορώνου, η οποία αρχικά παρέμενε στην Ουγγαρία.

Πώς βρέθηκε το γλυπτό στο Πολυτεχνείο

Η μεταφορά του έργου στην Ελλάδα πραγματοποιήθηκε μετά την αποκατάσταση της δημοκρατίας, με πρωτοβουλία του τότε πρύτανη του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου, Γιώργου Βουδούρη.

Στόχος ήταν να τιμηθεί η προσωπικότητα του Νίκου Σβορώνου και, μέσα από το έργο του Μακρή, να αναδειχθεί η σημασία των αγώνων για την ελευθερία.

Η επιλογή της κεφαλής δεν συνδεόταν με κάποια προσωπική συμμετοχή του ιστορικού στην εξέγερση του 1973.

Ωστόσο, η τοποθέτησή της στον χώρο όπου εκτυλίχθηκαν τα γεγονότα του Πολυτεχνείου έδωσε στο γλυπτό έναν νέο συμβολισμό.

Με το πέρασμα των χρόνων, η κεφαλή έγινε ένα από τα κεντρικά σημεία των επετειακών εκδηλώσεων.

Γιατί αφήνουμε λουλούδια στην κεφαλή του Νίκου Σβορώνου

Σήμερα, η μπρούντζινη μορφή στο προαύλιο του Πολυτεχνείου αποτελεί σημείο αναφοράς για όσους επισκέπτονται το ιστορικό συγκρότημα της Πατησίων κάθε Νοέμβριο.

Μαθητές, φοιτητές, πολίτες και εκπρόσωποι φορέων αφήνουν μπροστά της λουλούδια και στεφάνια, τιμώντας όσους συμμετείχαν στην εξέγερση και τα θύματα της καταστολής.

Το γλυπτό δεν απεικονίζει κάποιον από τους νεκρούς του Νοεμβρίου του 1973. Η παρουσία του, όμως, στον χώρο της εξέγερσης το έχει μετατρέψει σε ένα διαχρονικό σύμβολο μνήμης.

Έτσι, κάθε 17 Νοεμβρίου, η μορφή ενός ιστορικού που έζησε την εξορία και τις πολιτικές διώξεις γίνεται το σημείο όπου συγκεντρώνονται τα λουλούδια για τους αγωνιστές του Πολυτεχνείου.

Μια ιστορία που εξηγεί πώς ένα έργο τέχνης μπορεί να αποκτήσει, μέσα στον χρόνο, μια σημασία πολύ μεγαλύτερη από την αρχική του δημιουργία.

Google News

Ακολουθήστε το reportaznet.gr στο Google News και μάθετε όλες τις ειδήσεις και τα πολιτικά νέα στην Ελλάδα & τον Κόσμο`