Μια εξέλιξη με σοβαρές γεωπολιτικές προεκτάσεις για την Ελλάδα δρομολογείται στη Λιβύη, καθώς το Κοινοβούλιο της χώρας κινείται προς την κύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου.
Η σχετική πρωτοβουλία εκδηλώθηκε κατά την πρώτη συνεδρίαση του Σώματος υπό τη νέα του ηγεσία, μόλις δύο εβδομάδες μετά την απομάκρυνση του Ακίλα Σάλεχ από τη θέση του προέδρου της Βουλής. Η αλλαγή στην κορυφή του Κοινοβουλίου είχε προηγηθεί με ταχύτατες κοινοβουλευτικές διαδικασίες και με τη στήριξη βουλευτών που φέρονται να ελέγχονται από την πλευρά Χαφτάρ.
Η επιλογή να τεθεί άμεσα το τουρκολιβυκό μνημόνιο προς κύρωση ενισχύει τις εκτιμήσεις ότι η απομάκρυνση του Ακίλα Σάλεχ συνδεόταν και με την επίμονη άρνησή του να συναινέσει στην έγκριση της επίμαχης συμφωνίας.
Οι πιέσεις προς τον Ακίλα Σάλεχ
Μετά την αποκατάσταση των σχέσεων μεταξύ της Άγκυρας και της Ανατολικής Λιβύης, η πλευρά Χαφτάρ δεχόταν ισχυρές πιέσεις προκειμένου να φέρει το τουρκολιβυκό μνημόνιο προς κύρωση στη Βουλή.
Ο Ακίλα Σάλεχ δεν συμφωνούσε με μια τέτοια πρωτοβουλία. Την ίδια στιγμή, όμως, είχαν προκύψει διαφωνίες και για τον ευρύτερο ρόλο του στην πολιτική διαδικασία της Λιβύης.
Σύμφωνα με το ρεπορτάζ, ο Σαντάμ Χαφτάρ, ο οποίος έχει αναδειχθεί σε ισχυρό παράγοντα της Ανατολικής Λιβύης, αποφάσισε ουσιαστικά την απομάκρυνσή του. Ο διάδοχός του θεωρείται πρόσωπο της επιρροής του και φέρεται να αποτελεί επιλογή της τουρκολιβυκής ομάδας φίλων του Κοινοβουλίου.
Η αλλαγή αυτή άνοιξε τον δρόμο ώστε μία από τις πρώτες αποφάσεις της νέας κοινοβουλευτικής ηγεσίας να αφορά την κύρωση του μνημονίου.
Οι απειλές της Άγκυρας προς την πλευρά Χαφτάρ
Η Τουρκία φέρεται να άσκησε συστηματικές πιέσεις στην πλευρά Χαφτάρ, συνδέοντας την κύρωση του μνημονίου με τη συνέχιση της οικονομικής και πολιτικής συνεργασίας τους.
Σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, η Άγκυρα προειδοποιούσε ότι, εάν το Κοινοβούλιο δεν προχωρούσε στην έγκριση της συμφωνίας, θα μπορούσε να επαναφέρει την πλήρη στρατιωτική στήριξή της προς την πλευρά της Τρίπολης. Παράλληλα, φέρεται να είχε θέσει στο τραπέζι και το ενδεχόμενο διακοπής των επενδυτικών προγραμμάτων που προωθεί στη Βεγγάζη.
Ιδιαίτερη σημασία αποκτά, σε αυτό το πλαίσιο, η επίσκεψη στη Λιβύη του διοικητή της τουρκικής υπηρεσίας πληροφοριών ΜΙΤ, Ιμπραήμ Καλίν. Ο Καλίν θεωρείται ένα από τα πρόσωπα που συνέβαλαν καθοριστικά στη διαμόρφωση του τουρκολιβυκού μνημονίου, γεγονός που ενισχύει τον συμβολισμό της παρουσίας του στη χώρα τη συγκεκριμένη χρονική στιγμή.
Τι αλλάζει μετά την κύρωση
Η κύρωση του μνημονίου από το λιβυκό Κοινοβούλιο δεν αλλάζει αυτομάτως τα δεδομένα στο πεδίο ούτε θεραπεύει τα σοβαρά νομικά προβλήματα της συμφωνίας.
Η ελληνική θέση παραμένει ότι το τουρκολιβυκό μνημόνιο παραβιάζει το Διεθνές Δίκαιο και το Δίκαιο της Θάλασσας, καθώς αγνοεί την επήρεια ελληνικών νησιών και επιχειρεί να χαράξει κοινά θαλάσσια σύνορα μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης.
Ωστόσο, η κοινοβουλευτική έγκρισή του προσδίδει στη συμφωνία μια μορφή εσωτερικής νομιμοφάνειας. Ένα από τα βασικά επιχειρήματα που προβάλλονταν μέχρι σήμερα για την ακυρότητά του ήταν ότι δεν είχε εγκριθεί από τη λιβυκή Βουλή.
Η εξέλιξη, επομένως, δεν επιλύει το ζήτημα της διεθνούς νομιμότητας, αλλά προσφέρει στην Άγκυρα και στη λιβυκή πλευρά ένα πρόσθετο πολιτικό επιχείρημα.
Το εμπόδιο στις συνομιλίες Ελλάδας–Λιβύης
Η απόφαση έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία οι σχέσεις της Ελλάδας με τη Λιβύη έχουν ήδη επιβαρυνθεί από τις έρευνες νότια της Κρήτης.
Στην περιοχή δραστηριοποιείται η Chevron στα δύο ελληνικά θαλάσσια οικόπεδα, γεγονός που είχε προκαλέσει αντιδράσεις όχι μόνο από την κυβέρνηση της Τρίπολης, αλλά και από την παράλληλη κυβέρνηση που είχε συγκροτήσει στη Βεγγάζη η πλευρά Χαφτάρ.
Η κύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου δημιουργεί πλέον ένα σοβαρό πρόσθετο εμπόδιο στις συνομιλίες Αθήνας και Τρίπολης για την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών.
Η Ελλάδα επιδιώκει η οριοθέτηση να πραγματοποιηθεί με βάση το Διεθνές Δίκαιο και τη Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας. Η λιβυκή πλευρά, όμως, επιχειρεί να θεμελιώσει τις διεκδικήσεις της στη συμφωνία που υπέγραψε με την Τουρκία, με αποτέλεσμα οι αφετηρίες των δύο πλευρών να παραμένουν εκ διαμέτρου αντίθετες.
Ο χάρτης που κατέθεσε η Λιβύη στον ΟΗΕ
Η Λιβύη είχε ήδη επιχειρήσει να ενισχύσει τις θαλάσσιες διεκδικήσεις της καταθέτοντας μονομερώς στον ΟΗΕ, στις 27 Μαΐου 2025, χάρτη με τα εξωτερικά όρια της υφαλοκρηπίδας της στη Μεσόγειο.
Στον συγκεκριμένο χάρτη αποτυπώνονται αξιώσεις οι οποίες βασίζονται στη λογική του τουρκολιβυκού μνημονίου και επικαλύπτουν τμήματα της ελληνικής υφαλοκρηπίδας.
Η κοινοβουλευτική κύρωση της συμφωνίας αναμένεται να χρησιμοποιηθεί από τη Λιβύη ως πρόσθετο επιχείρημα για την υποστήριξη αυτών των διεκδικήσεων, χωρίς όμως να μεταβάλλει την ελληνική θέση περί παραβίασης των κανόνων του Δικαίου της Θάλασσας.
Οι διαφορετικές διαβεβαιώσεις προς την Αθήνα
Η εξέλιξη προκαλεί προβληματισμό και επειδή το προηγούμενο διάστημα είχαν δοθεί διαφορετικά μηνύματα από την πλευρά της Ανατολικής Λιβύης.
Ο Σαντάμ Χαφτάρ, στον οποίο αποδίδεται η επαναπροσέγγιση της Βεγγάζης με την Άγκυρα, είχε επισκεφθεί την Αθήνα πριν από μερικούς μήνες και είχε εμφανιστεί διατεθειμένος να συνεργαστεί με την Ελλάδα.
Ανάλογη εντύπωση είχε δημιουργηθεί και κατά την επίσκεψη του υπουργού Εξωτερικών, Γιώργου Γεραπετρίτη, στη Βεγγάζη. Τότε, τόσο η πολιτική ηγεσία της Ανατολικής Λιβύης όσο και ο αρχιστράτηγος Χαλίφα Χαφτάρ είχαν αφήσει να εννοηθεί ότι δεν επρόκειτο να αναληφθεί πρωτοβουλία κύρωσης του μνημονίου.
Η σημερινή μεταστροφή αναδεικνύει την έκταση της τουρκικής επιρροής στην Ανατολική Λιβύη και θέτει υπό αμφισβήτηση τη σταθερότητα των διαβεβαιώσεων που είχαν δοθεί προς την ελληνική πλευρά.
Ανησυχία στο Κάιρο, αντιδράσεις από Ισραήλ και ΗΑΕ
Οι συνέπειες της απόφασης δεν περιορίζονται στις ελληνολιβυκές σχέσεις. Η Αίγυπτος έχει χαρακτηρίσει άκυρο το τουρκολιβυκό μνημόνιο και αντιτίθεται σταθερά στην ενίσχυση της τουρκικής στρατιωτικής και πολιτικής παρουσίας στη Λιβύη. Παράλληλα, το Κάιρο διατηρούσε στενή πολιτική σχέση με τον Ακίλα Σάλεχ και είχε στηρίξει τον ρόλο του στην πολιτική διαδικασία της χώρας.
Η υποχώρηση της πλευράς Χαφτάρ απέναντι στις τουρκικές πιέσεις προκαλεί, συνεπώς, ιδιαίτερη ανησυχία στην αιγυπτιακή κυβέρνηση, η οποία βλέπει την Άγκυρα να διευρύνει την επιρροή της και στην Ανατολική Λιβύη.
Παρασκηνιακές αντιδράσεις αναμένονται και από το Ισραήλ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Οι δύο χώρες έχουν οικοδομήσει στενές σχέσεις με τη Βεγγάζη και παρακολουθούν με επιφύλαξη την επαναπροσέγγιση της πλευράς Χαφτάρ με την Τουρκία.
Η κίνηση αυτή κινδυνεύει, επομένως, να προκαλέσει έναν νέο κύκλο αντιπαράθεσης όχι μόνο με την Ελλάδα και την Ευρωπαϊκή Ένωση, αλλά και στο ευρύτερο πλέγμα περιφερειακών συμμαχιών της Ανατολικής Μεσογείου.
Πώς απομακρύνθηκε ο Ακίλα Σάλεχ
Η απομάκρυνση του Ακίλα Σάλεχ από την προεδρία της Βουλής πραγματοποιήθηκε με συνοπτικές διαδικασίες δύο εβδομάδες νωρίτερα.
Πρόταση που κατατέθηκε και εγκρίθηκε από το Κοινοβούλιο προέβλεπε ότι η θητεία του προέδρου του Σώματος δεν μπορεί να υπερβαίνει τους 12 μήνες. Την πρωτοβουλία φέρονται να στήριξαν βουλευτές που βρίσκονται υπό την επιρροή του Σαντάμ Χαφτάρ.
Με τον τρόπο αυτό άνοιξε ο δρόμος για την αντικατάσταση του Ακίλα Σάλεχ και τη διαμόρφωση μιας νέας κοινοβουλευτικής ηγεσίας, περισσότερο ευθυγραμμισμένης με τις επιλογές της πλευράς Χαφτάρ και την επαναπροσέγγιση με την Άγκυρα.
Η άμεση προώθηση της κύρωσης του τουρκολιβυκού μνημονίου αποτελεί πλέον την πρώτη μεγάλη απόφαση της νέας εποχής στο λιβυκό Κοινοβούλιο και επιβεβαιώνει τη σημαντική αναβάθμιση της τουρκικής επιρροής στη Βεγγάζη.
Ακολουθήστε το reportaznet.gr στο Google News και μάθετε όλες τις ειδήσεις και τα πολιτικά νέα στην Ελλάδα & τον Κόσμο`
