Πόσα χρόνια μπορεί να ζήσει ένας άνθρωπος; Το ρεκόρ που έχει καταγραφεί επισήμως ανήκει στη Γαλλίδα Ζαν Καλμάν, η οποία έφτασε τα 122 χρόνια. Κι αν αυτό ακούγεται ήδη εντυπωσιακό, μια νέα επιστημονική μελέτη ανοίγει τη συζήτηση για ένα πολύ μεγαλύτερο νούμερο: τα 156 χρόνια.
Ερευνητές του Skoltech στη Ρωσία χρησιμοποίησαν ένα μαθηματικό μοντέλο για να εξετάσουν τους μηχανισμούς που επηρεάζουν τη γήρανση και να υπολογίσουν πόσο θα μπορούσε να παραταθεί η ανθρώπινη ζωή υπό συγκεκριμένες, υποθετικές συνθήκες. Το αποτέλεσμα είναι εντυπωσιακό, χρειάζεται όμως μια διευκρίνιση: τα 156 χρόνια δεν αποτελούν πρόβλεψη για το προσδόκιμο ζωής των επόμενων γενεών, αλλά ένα θεωρητικό όριο που προκύπτει από τους υπολογισμούς των ερευνητών.
Η μελέτη, την οποία παρουσίασε το Newsweek, εστιάζει σε δύο παράγοντες που δυσκολεύουν την προσπάθεια να παρατείνουμε τη ζωή: τις μεταλλάξεις που συσσωρεύονται στο DNA και την περιορισμένη δυνατότητα ορισμένων ιστών να επιδιορθώνουν τις βλάβες τους.
Το σώμα μας γερνά, αλλά δεν φθείρονται όλα τα κύτταρα με τον ίδιο τρόπο
Η γήρανση δεν ακολουθεί μία και μοναδική διαδρομή. Με το πέρασμα του χρόνου, τα κύτταρα συσσωρεύουν βλάβες, οι μηχανισμοί επιδιόρθωσης δεν λειτουργούν πάντα αποτελεσματικά και ορισμένοι ιστοί χάνουν σταδιακά την ικανότητά τους να ανανεώνονται.
Για να εξετάσουν πώς αλληλεπιδρούν αυτοί οι παράγοντες, οι ερευνητές του Skoltech ανέπτυξαν ένα μαθηματικό μοντέλο που τους επέτρεψε να προσομοιώσουν διαφορετικά σενάρια γήρανσης. Με αυτόν τον τρόπο επιχείρησαν να υπολογίσουν πόσο θα μπορούσε να αλλάξει η διάρκεια ζωής αν περιορίζονταν οι επιπτώσεις συγκεκριμένων βιολογικών διεργασιών.
Δύο από τους παράγοντες που ξεχώρισαν ήταν οι σωματικές μεταλλάξεις και η περιορισμένη αναγέννηση ορισμένων ιστών.
1. Τα λάθη στο DNA που συσσωρεύονται με τα χρόνια
Καθώς τα κύτταρά μας λειτουργούν και πολλαπλασιάζονται, το γενετικό τους υλικό μπορεί να υποστεί αλλαγές. Ο οργανισμός διαθέτει μηχανισμούς που επιδιορθώνουν πολλές από αυτές τις βλάβες, όμως η διαδικασία δεν είναι πάντα τέλεια. Ορισμένες μεταλλάξεις παραμένουν και μπορούν να συσσωρεύονται με την ηλικία.
Οι λεγόμενες σωματικές μεταλλάξεις αφορούν κύτταρα του σώματος και όχι τα αναπαραγωγικά κύτταρα. Η σημασία τους για τη γήρανση βρίσκεται στο ότι μπορούν να επηρεάσουν τη λειτουργία των κυττάρων και των ιστών, ενώ ορισμένες συνδέονται και με την εμφάνιση ασθενειών.
Σύμφωνα με το μοντέλο της μελέτης, ακόμη κι αν καταφέρναμε να περιορίσουμε άλλες επιπτώσεις της γήρανσης, οι μεταλλάξεις θα εξακολουθούσαν να αποτελούν σημαντικό εμπόδιο για μια πολύ μεγαλύτερη διάρκεια ζωής.
2. Γιατί η καρδιά και ο εγκέφαλος δυσκολεύονται να επουλώσουν τις βλάβες τους
Το δέρμα ανανεώνεται διαρκώς και το ήπαρ μπορεί να αναγεννηθεί σε σημαντικό βαθμό μετά από ορισμένες βλάβες. Άλλοι ιστοί, ωστόσο, δεν διαθέτουν την ίδια δυνατότητα αποκατάστασης.
Πολλοί νευρώνες του εγκεφάλου και τα κύτταρα του καρδιακού μυός έχουν περιορισμένη ικανότητα ανανέωσης. Όταν υφίστανται βλάβες, η αντικατάστασή τους δεν είναι εύκολη υπόθεση, με αποτέλεσμα ορισμένες φθορές να αφήνουν μακροχρόνιο αποτύπωμα.
Αυτός είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους οι καρδιαγγειακές παθήσεις και οι νευροεκφυλιστικές ασθένειες, όπως η άνοια, αποτελούν σημαντικές απειλές για την υγεία στις μεγαλύτερες ηλικίες. Η σχέση τους με τη γήρανση, βέβαια, είναι σύνθετη και δεν εξηγείται από έναν μόνο μηχανισμό.
Από τα 1.759 χρόνια στα 156: ο υπολογισμός που ξεχωρίζει
Ο Εβγκένι Εφίμοφ, ένας από τους βασικούς συγγραφείς της μελέτης, περιγράφει με έναν εντυπωσιακό αριθμό τη συμβολή των σωματικών μεταλλάξεων.
«Όταν εξαλειφθούν όλες οι άλλες αιτίες γήρανσης, οι σωματικές μεταλλάξεις από μόνες τους μειώνουν τη θεωρητική μέση διάρκεια ζωής ενός υποθετικού, μη γηράσκοντος οργανισμού από τα 1.759 χρόνια στα 156 χρόνια», αναφέρει.
Με άλλα λόγια, στο συγκεκριμένο μοντέλο, ακόμη και ένα σώμα στο οποίο θα είχαν αντιμετωπιστεί άλλοι βασικοί μηχανισμοί γήρανσης θα εξακολουθούσε να έχει έναν περιορισμό: τις βλάβες που συσσωρεύονται στο γενετικό υλικό.
Αξίζει, πάντως, να μην πάρουμε τον αριθμό κυριολεκτικά. Οι επιστήμονες δεν υποστηρίζουν ότι μπορούμε σήμερα να ζήσουμε έως τα 156 ούτε ότι έχει βρεθεί τρόπος να φτάσουμε σε αυτή την ηλικία. Το εύρημα αφορά ένα θεωρητικό σενάριο και αναδεικνύει πόσο περίπλοκη είναι η σχέση ανάμεσα στη γήρανση, τις κυτταρικές βλάβες και τη διάρκεια της ζωής.
Τι προσπαθεί να ξεκλειδώσει η επιστήμη της μακροζωίας
Οι μεταλλάξεις στο DNA δεν αποτελούν το μοναδικό πεδίο έρευνας. Οι επιστήμονες μελετούν μια σειρά από διεργασίες που μεταβάλλονται με την ηλικία και ενδέχεται να επηρεάσουν τη λειτουργία των κυττάρων.
Ανάμεσά τους βρίσκονται η μιτοχονδριακή δυσλειτουργία, η βράχυνση των τελομερών, οι αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο ρυθμίζονται τα γονίδια και η απώλεια της πρωτεόστασης — της ικανότητας των κυττάρων να διατηρούν τις πρωτεΐνες τους σε σωστή δομή και λειτουργία.
Πρόκειται για διαφορετικούς μηχανισμούς, οι οποίοι αλληλεπιδρούν μεταξύ τους. Η καλύτερη κατανόησή τους μπορεί να βοηθήσει στην ανάπτυξη θεραπειών για παθήσεις που σχετίζονται με την ηλικία. Δεν σημαίνει, ωστόσο, ότι η επιστήμη βρίσκεται κοντά σε μια θεραπεία που θα σταματά συνολικά τη γήρανση.
Και ίσως εδώ βρίσκεται το πιο ουσιαστικό ερώτημα: δεν αρκεί να προσθέσουμε χρόνια στη ζωή μας, αν αυτά συνοδεύονται από ασθένειες και απώλεια της αυτονομίας μας. Η λεγόμενη υγιής μακροζωία, δηλαδή η διατήρηση της καλής σωματικής και νοητικής κατάστασης όσο μεγαλώνουμε, βρίσκεται στο επίκεντρο της σύγχρονης έρευνας.
Μέχρι να βρεθεί το «μυστικό» της μακροζωίας, τι μπορούμε να κάνουμε;
Δεν χρειάζεται να περιμένουμε μια ανακάλυψη που θα αλλάξει τα δεδομένα για να φροντίσουμε την υγεία μας. Η ισορροπημένη διατροφή, η συστηματική άσκηση, ο επαρκής ύπνος και η πρόληψη εξακολουθούν να αποτελούν βασικά εργαλεία για μια καλύτερη ζωή.
Σημαντικό ρόλο έχουν επίσης η αποφυγή του καπνίσματος, η διατήρηση κοινωνικών σχέσεων και η τακτική ιατρική παρακολούθηση, με εξετάσεις προσαρμοσμένες στην ηλικία και στις ανάγκες κάθε ανθρώπου.
Το αν θα φτάσουμε ποτέ τα 156 χρόνια παραμένει ανοιχτό ερώτημα. Η έρευνα, πάντως, υπενθυμίζει ότι η γήρανση δεν είναι μια απλή αντίστροφη μέτρηση, αλλά μια σύνθετη βιολογική διαδικασία που οι επιστήμονες προσπαθούν ακόμη να κατανοήσουν. Και μέχρι να μάθουμε ποιο είναι το πραγματικό όριο της ανθρώπινης ζωής, το ζητούμενο παραμένει να ζούμε περισσότερα χρόνια με όσο το δυνατόν καλύτερη υγεία.
Ακολουθήστε το reportaznet.gr στο Google News και μάθετε όλες τις ειδήσεις και τα πολιτικά νέα στην Ελλάδα & τον Κόσμο`
