«Πυροτέχνημα» με το ασυμβίβαστο υπουργού-βουλευτή: Η «βόμβα» του πρωθυπουργού και οι «γαλάζιες» μουρμούρες

 

Μια δομική αλλαγή στον τρόπο λειτουργίας του πολιτικού συστήματος φέρνει στο προσκήνιο η πρόταση του Κυριάκου Μητσοτάκη για το ασυμβίβαστο υπουργού – βουλευτή, η οποία συνοδεύεται από την εξαγγελία για αναβάθμιση του ρόλου...των βουλευτών. 

Την ίδια στιγμή ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης άνοιξε και ένα δεύτερο, εξίσου κρίσιμο μέτωπο: την ενδεχόμενη μείωση του αριθμού των βουλευτών, μετατρέποντας τη συζήτηση σε μια συνολική θεσμική παρέμβαση με σαφείς πολιτικές προεκτάσεις.

Η κυβερνητική γραμμή είναι σαφής: δεν αποκλείεται κανείς από την εκτελεστική εξουσία, αλλά διαχωρίζονται πλήρως οι ρόλοι. Όπως προκύπτει από τις δηλώσεις, όλοι οι βουλευτές παραμένουν δυνάμει υπουργοί, όμως όσο διατηρούν υπουργική ιδιότητα παύουν να είναι βουλευτές, με την έδρα τους να καλύπτεται από τον πρώτο επιλαχόντα. Με την αποχώρησή τους από την κυβέρνηση επιστρέφουν στη Βουλή.

Διαχωρισμός ρόλων

Στο επίκεντρο της πρότασης βρίσκεται η ανάγκη για έναν πιο καθαρό διαχωρισμό μεταξύ νομοθετικής και εκτελεστικής εξουσίας. Σήμερα το ίδιο πρόσωπο μπορεί να ασκεί ταυτόχρονα δύο ρόλους: να νομοθετεί και να ελέγχει την κυβέρνηση, ενώ παράλληλα να συμμετέχει σε αυτήν και ως υπουργός.

Με το νέο μοντέλο αυτό το παράδοξο αίρεται. Ο βουλευτής καλείται να είναι αποκλειστικά:

* νομοθέτης,

* ελεγκτής της κυβέρνησης,

* εκπρόσωπος των πολιτών.

Η κυβέρνηση παρουσιάζει αυτήν τη μεταρρύθμιση ως αναβάθμιση του κοινοβουλευτικού ρόλου, προσεγγίζοντας ευρωπαϊκά πρότυπα, όπου οι ρόλοι είναι διακριτοί και λιγότερο επικαλυπτόμενοι. Ωστόσο, η έννοια της αναβάθμισης δεν είναι μονοσήμαντη. Σε θεσμικό επίπεδο η πρόταση κινείται προς την κατεύθυνση ενός πιο ορθολογικού μοντέλου. Σε πολιτικό επίπεδο όμως εγείρονται ερωτήματα.

Στην ελληνική πραγματικότητα ο βουλευτής δεν κρίνεται μόνο από τη νομοθετική του δραστηριότητα αλλά και από την ικανότητά του να παρεμβαίνει, να διαμεσολαβεί και να φέρνει αποτελέσματα στην περιφέρειά του. Ο διαχωρισμός των ρόλων περιορίζει αυτήν τη δυνατότητα, γεγονός που μεταβάλλει την ίδια τη φύση της πολιτικής εκπροσώπησης. Με άλλα λόγια, ο βουλευτής ενισχύεται θεσμικά, αλλά ενδέχεται να αποδυναμώνεται πολιτικά στο πεδίο της καθημερινής επιρροής.

Η «δεύτερη βόμβα»

Στη συζήτηση αυτή προστίθεται η τοποθέτηση του Παύλου Μαρινάκη για πιθανή μείωση του αριθμού των βουλευτών, ώστε να αποφευχθεί η διόγκωση του πολιτικού συστήματος λόγω της εναλλαγής υπουργών και επιλαχόντων. Η πρόταση αυτή μετατοπίζει τη συζήτηση από μια απλή θεσμική διόρθωση σε μια συνολική αναδιάταξη ισχύος: λιγότερες έδρες, μεγαλύτερος ανταγωνισμός για εκλογή, περιορισμός πολιτικών γραφείων και δικτύων.

Το σενάριο μιας μικρότερης Βουλής προβάλλεται ως βήμα προς ένα πιο «ευέλικτο» και λειτουργικό σύστημα, όμως ταυτόχρονα ανοίγει ζητήματα αντιπροσώπευσης και πολιτικής συμμετοχής.

Οι επιφυλάξεις

Παρότι δεν υπάρχουν δημόσιες διαφοροποιήσεις, στο παρασκήνιο καταγράφονται ήδη οι πρώτες επιφυλάξεις βουλευτών. Οι ανησυχίες εστιάζονται κυρίως σε τρία σημεία:

* στον περιορισμό της πρόσβασης στην εκτελεστική εξουσία,

* στη μείωση των δυνατοτήτων πολιτικής παρέμβασης,

* στο ενδεχόμενο ενίσχυσης ενός πιο κλειστού και συγκεντρωτικού μοντέλου.

Οι ίδιες πηγές επισημαίνουν ότι το θέμα βρίσκεται ακόμη σε πρώιμο στάδιο, καθώς θα αποτελέσει αντικείμενο συνταγματικής αναθεώρησης και ευρύτερου πολιτικού διαλόγου.

Η κυβέρνηση επιχειρεί να παρουσιάσει το πακέτο των αλλαγών ως μια τομή εκσυγχρονισμού του πολιτικού συστήματος. Η αντιπολίτευση από την άλλη βλέπει κινδύνους περιορισμού της πολιτικής εκπροσώπησης και ενίσχυσης του κεντρικού ελέγχου.

Το βέβαιο είναι ότι η συζήτηση δεν αφορά μόνο τεχνικές ρυθμίσεις. Αγγίζει τον πυρήνα της πολιτικής λειτουργίας: ποιος ασκεί εξουσία, με ποιον τρόπο και με ποια νομιμοποίηση.

Καθώς η πρόταση μετατίθεται χρονικά για την επόμενη συνταγματική αναθεώρηση, το επόμενο διάστημα αναμένεται να ξεκαθαρίσει το τοπίο. Μέχρι τότε το ασυμβίβαστο και η πιθανή μείωση των βουλευτών διαμορφώνουν ήδη ένα νέο πεδίο πολιτικής αντιπαράθεσης – αλλά και εσωτερικού προβληματισμού.