Για πολλά χρόνια, ο καπνός από τις δασικές πυρκαγιές θεωρούνταν κυρίως μια άμεση απειλή για το αναπνευστικό και το καρδιαγγειακό σύστημα. Η εικόνα ήταν γνωστή: δυσκολία στην αναπνοή, βήχας, ερεθισμός στα μάτια, επιδείνωση του άσθματος και σοβαρή επιβάρυνση για ηλικιωμένους και... ευπαθείς ομάδες.
Νέα επιστημονικά δεδομένα, ωστόσο, αποκαλύπτουν μια πολύ πιο ανησυχητική διάσταση του προβλήματος. Η μακροχρόνια έκθεση στον καπνό από πυρκαγιές ενδέχεται να συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης διαφόρων μορφών καρκίνου, σύμφωνα με έρευνα που παρουσιάστηκε στο American Association for Cancer Research Annual Meeting 2026.
Τα αποτελέσματα προκαλούν έντονο προβληματισμό, καθώς οι ερευνητές εντόπισαν σημαντικές συσχετίσεις ανάμεσα στην έκθεση στον καπνό και στον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του πνεύμονα, του παχέος εντέρου, του μαστού, της ουροδόχου κύστης αλλά και καρκίνων του αίματος.
Η μεγάλη μελέτη και τα δεδομένα έκθεσης
Στην ανάλυση συμμετείχαν 91.460 άτομα, των οποίων εξετάστηκε η έκθεση σε καπνό από δασικές πυρκαγιές. Οι επιστήμονες συνέδεσαν στοιχεία ατμοσφαιρικής ρύπανσης από τις περιοχές κατοικίας των συμμετεχόντων με δορυφορικά δεδομένα που κατέγραφαν την παρουσία καπνού από το 2006 και μετά.
Για την αξιολόγηση της έκθεσης χρησιμοποιήθηκαν τρεις βασικοί δείκτες:
- τα μικροσωματίδια PM2.5 που προέρχονται από καπνό πυρκαγιών,
- ο μαύρος άνθρακας,
- και ο αριθμός ημερών κατά τις οποίες οι περιοχές κατοικίας καλύπτονταν από νέφη καπνού.
Οι ερευνητές παρακολουθούσαν την έκθεση σε μηνιαία βάση μέχρι τη διάγνωση καρκίνου ή την τελευταία επαφή κάθε συμμετέχοντα με τη μελέτη.
Ακόμη και χαμηλή έκθεση φαίνεται να αυξάνει τον κίνδυνο
Ένα από τα πιο ανησυχητικά συμπεράσματα της μελέτης είναι ότι οι αυξημένοι κίνδυνοι δεν εντοπίστηκαν μόνο σε ακραία επίπεδα ρύπανσης. Ακόμη και σχετικά χαμηλές συγκεντρώσεις PM2.5, παρόμοιες με εκείνες που μπορεί να βιώνει μεγάλο μέρος του πληθυσμού, φαίνεται να σχετίζονται με αυξημένο κίνδυνο καρκίνου.
Συγκεκριμένα, κάθε αύξηση κατά 1 μικρογραμμάριο ανά κυβικό μέτρο σε PM2.5 μέσα σε διάστημα 36 μηνών συνδέθηκε με:
- 92% αυξημένο κίνδυνο για καρκίνο του πνεύμονα,
- 131% αυξημένο κίνδυνο για καρκίνο του παχέος εντέρου,
- 109% αυξημένο κίνδυνο για καρκίνο του μαστού,
- 249% αυξημένο κίνδυνο για καρκίνο της ουροδόχου κύστης,
- 63% αυξημένο κίνδυνο για καρκίνους του αίματος.
Αντίθετα, για τον καρκίνο των ωοθηκών και το μελάνωμα δεν προέκυψε στατιστικά σημαντική συσχέτιση.
Πώς ο καπνός μπορεί να επηρεάζει ολόκληρο τον οργανισμό
Οι επιστήμονες εξηγούν ότι τα ευρήματα είναι βιολογικά εύλογα, καθώς ο καπνός από τις πυρκαγιές περιέχει πολλές τοξικές και καρκινογόνες ουσίες, όπως πολυκυκλικούς αρωματικούς υδρογονάνθρακες.
Αν και η πρώτη επαφή αυτών των ουσιών γίνεται μέσω των πνευμόνων, οι επιπτώσεις δεν περιορίζονται μόνο στο αναπνευστικό σύστημα. Σύμφωνα με τους ερευνητές, καρκινογόνοι παράγοντες μπορούν να περάσουν στο αίμα και να διασπαρούν σε ολόκληρο το σώμα, ενώ η χρόνια φλεγμονή που προκαλεί η έκθεση στον καπνό θεωρείται παράγοντας που σχετίζεται με την καρκινογένεση.
Οι πυρκαγιές εξελίσσονται σε παγκόσμια απειλή δημόσιας υγείας
Η μελέτη αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία λόγω της αυξανόμενης συχνότητας και έντασης των δασικών πυρκαγιών διεθνώς. Οι ερευνητές προειδοποιούν ότι ο καπνός από τις πυρκαγιές έχει εξελιχθεί πλέον σε μία από τις σημαντικότερες πηγές ατμοσφαιρικής ρύπανσης, ανατρέποντας μέρος της προόδου που είχε επιτευχθεί τις τελευταίες δεκαετίες στον έλεγχο της ποιότητας του αέρα.
Όπως επισημαίνουν, το ζήτημα δεν αφορά μόνο το περιβάλλον ή την κλιματική κρίση, αλλά συνιστά πλέον σοβαρή πρόκληση δημόσιας υγείας με πιθανές μακροχρόνιες συνέπειες.
Οι περιορισμοί της έρευνας
Οι επιστήμονες διευκρινίζουν ότι η μελέτη έχει και ορισμένους περιορισμούς. Τα δορυφορικά δεδομένα για τον καπνό ήταν διαθέσιμα μόνο από το 2006, γεγονός που δεν επέτρεψε την πλήρη αξιολόγηση της επίδρασης της έκθεσης στην έναρξη της καρκινογένεσης, η οποία μπορεί να ξεκινά πολλά χρόνια πριν από τη διάγνωση.
Επιπλέον, η ανάλυση βασίστηκε στον τόπο κατοικίας των συμμετεχόντων και δεν μπορούσε να υπολογίσει με ακρίβεια πόσο χρόνο περνούσε κάθε άτομο σε εσωτερικούς ή εξωτερικούς χώρους, κάτι που ενδέχεται να επηρεάζει τα πραγματικά επίπεδα έκθεσης.
Το συμπέρασμα των επιστημόνων
Οι ερευνητές τονίζουν ότι ο καπνός από τις πυρκαγιές ίσως έχει πολύ βαθύτερες και πιο μακροχρόνιες επιπτώσεις στην ανθρώπινη υγεία από όσες θεωρούνταν μέχρι σήμερα.
Παρότι απαιτείται περαιτέρω έρευνα για να αποσαφηνιστούν πλήρως οι μηχανισμοί και οι διαφοροποιήσεις ανάλογα με τη χημική σύσταση του καπνού σε κάθε περιοχή, τα νέα δεδομένα ενισχύουν την ανάγκη για μεγαλύτερη ενημέρωση του κοινού, αυξημένη επαγρύπνηση και πιο σοβαρή αντιμετώπιση του προβλήματος σε παγκόσμιο επίπεδο.
