Υπάρχουν μέρη στην Ιταλία που σου θυμίζουν Ελλάδα. Και υπάρχουν κι άλλα που δεν σου τη θυμίζουν απλώς, σχεδόν περιμένεις να ακούσεις κάποιον να φωνάζει «έλα, κάτσε να πιεις έναν καφέ» από το απέναντι μπαλκόνι.
Η Καυλωνία της Καλαβρίας ανήκει μάλλον στη δεύτερη κατηγορία.
Ένα μικρό ιταλικό μέρος στον βαθύ Νότο, με στενά δρομάκια, παλιά σπίτια, εκκλησίες, λόφους και το Ιόνιο λίγο παρακάτω. Και σαν να μην έφταναν όλα αυτά, κουβαλά κι ένα όνομα που μας χτυπάει κατευθείαν στο ελληνικό αυτί: Καυλωνία.
Το ενδιαφέρον είναι ότι πίσω από τη σημερινή πόλη κρύβεται μια μικρή ιστορική παγίδα. Γιατί η σύγχρονη Caulonia δεν βρίσκεται ακριβώς εκεί όπου βρισκόταν η αρχαία ελληνική Καυλωνία. Η αρχαία πόλη βρισκόταν νοτιότερα, κοντά στη σημερινή Monasterace Marina, πάνω στην ακτή του Ιονίου. Η σημερινή Caulonia λεγόταν Castelvetere μέχρι τον 19ο αιώνα και πήρε αργότερα το αρχαίο όνομα.
Και κάπου εδώ αρχίζει το ωραίο μπέρδεμα.
Μια Καυλωνία στο βουνό και μια Καυλωνία δίπλα στη θάλασσα
Η σημερινή Caulonia, στην επαρχία του Reggio Calabria, είναι ένα από εκείνα τα χωριά του ιταλικού Νότου που μοιάζουν να έχουν αποφασίσει ότι η ευθεία γραμμή είναι υπερτιμημένη. Στενά, σκαλοπάτια, πέτρινα σπίτια, μικρές πλατείες και κτίρια που σκαρφαλώνουν το ένα πάνω από το άλλο.
Κι όμως, περίπου λίγα χιλιόμετρα νοτιότερα, στην περιοχή της Monasterace Marina, βρίσκεται μια εντελώς διαφορετική Καυλωνία: εκείνη των αρχαίων Ελλήνων.
Και ξαφνικά η Καλαβρία αποκτά ένα πολύ γνώριμο άρωμα.
Όχι μόνο επειδή κοιτάζει στο ίδιο Ιόνιο που βρέχει την Κέρκυρα, την Κεφαλονιά και τη δυτική Ελλάδα. Αλλά επειδή εδώ, πριν από περίπου 2.700 χρόνια, εγκαταστάθηκαν Έλληνες και δημιούργησαν μια πόλη με ναούς, δρόμους, σπίτια, νομίσματα, εμπορική ζωή και φυσικά, τις απαραίτητες πολιτικές και στρατιωτικές περιπέτειες. Γιατί Έλληνες χωρίς λίγο δράμα στην ιστορία δεν γίνεται.
Η αρχαία Καυλωνία: Ελλάδα, αλλά απέναντι
Η αρχαία Kaulon ή Kaulonia ήταν αχαϊκή αποικία στη Μεγάλη Ελλάδα, στη σημερινή Καλαβρία. Οι αρχαιολογικές έρευνες τοποθετούν τις πρώτες φάσεις της πόλης στον 7ο αιώνα π.Χ., ενώ οι πηγές τη συνδέουν στενά με τον Κρότωνα, μία από τις ισχυρότερες ελληνικές πόλεις της Κάτω Ιταλίας.
Η θέση της μόνο τυχαία δεν ήταν. Μπροστά το Ιόνιο, πίσω πλούσια ενδοχώρα και γύρω της ένα δίκτυο ελληνικών πόλεων που έκανε τη νότια Ιταλία να θυμίζει για αιώνες… προέκταση του ελληνικού κόσμου.
Η Καυλωνία γνώρισε μάλιστα περίοδο οικονομικής ακμής στα τέλη του 6ου και στις αρχές του 5ου αιώνα π.Χ., εκμεταλλευόμενη δασικούς και μεταλλευτικούς πόρους, ενώ έκοψε και δικό της ασημένιο νόμισμα.
Με άλλα λόγια, δεν ήταν απλώς «ένα χωριουδάκι Ελλήνων στην Ιταλία». Ήταν κανονική ελληνική πόλη.
Και μετά ήρθαν οι γείτονες. Πάντα έρχονται οι γείτονες.
Η γεωγραφία της Καυλωνίας ήταν ευλογία αλλά και πονοκέφαλος. Βρισκόταν ανάμεσα σε ισχυρές πόλεις όπως ο Κρότων και οι Λοκροί Επιζεφύριοι, ενώ στον ευρύτερο χώρο μπλέκονταν συνεχώς Έλληνες, ντόπιοι λαοί, Συρακούσιοι και αργότερα Ρωμαίοι.
Το 389 π.Χ. η πόλη κατακτήθηκε από τον Διονύσιο Α΄ των Συρακουσών. Σύμφωνα με τις πηγές, οι κάτοικοί της εκτοπίστηκαν και το έδαφός της πέρασε στους συμμάχους του, τους Λοκρούς. Η πόλη ξανασηκώθηκε, όμως ακολούθησαν νέες ανατροπές: Βρέττιοι, Καμπανοί, Αννίβας και τελικά Ρωμαίοι.
Αν υπάρχει ένα συμπέρασμα από την ιστορία της Μεγάλης Ελλάδας, είναι ότι κανείς δεν βαριόταν.
Δράκοι, δελφίνια και ένα ψηφιδωτό που δεν το περιμένεις
Το ωραιότερο όμως κομμάτι της αρχαίας Καυλωνίας βρίσκεται σήμερα στον αρχαιολογικό χώρο της Monasterace. Εκεί έχουν αποκαλυφθεί τμήματα των οχυρώσεων και της πολεοδομίας, κατοικίες, ένας μνημειακός δωρικός ναός του 5ου αιώνα π.Χ. και εντυπωσιακά ψηφιδωτά.
Και όταν λέμε εντυπωσιακά, δεν μιλάμε για δύο γεωμετρικά σχέδια και μια ταμπέλα «μην πατάτε».
Στις λεγόμενες Θέρμες του Nannon βρέθηκε μεγάλο πολύχρωμο ψηφιδωτό περίπου 25 τετραγωνικών μέτρων, με δράκους, δελφίνια και ιππόκαμπο. Ένα ακόμη γνωστό εύρημα είναι ο περίφημος «Δράκος της Καυλωνίας», από ψηφιδωτό κατοικίας της πόλης.
Το αποτέλεσμα είναι σχεδόν κινηματογραφικό: αρχαία ελληνικά ερείπια, λίγα μέτρα από το Ιόνιο, κάτω από τον ήλιο της Καλαβρίας.
Και κάπου εκεί σκέφτεσαι ότι η απόσταση ανάμεσα στην Ελλάδα και τη νότια Ιταλία είναι πολύ μικρότερη απ’ όσο δείχνει ο χάρτης.
Το ελληνικό άρωμα που επιβιώνει χωρίς να φωνάζει
Αυτό είναι ίσως και το πιο γοητευτικό στοιχείο της Καυλωνίας. Δεν είναι ένας τόπος που προσπαθεί να σου πουλήσει την «ελληνικότητά» του με σημαίες και τουριστικά συνθήματα. Την ανακαλύπτεις μόνος σου.
- Στο όνομα.
- Στα ερείπια.
- Στον δωρικό ναό.
- Στα ελληνικά γράμματα μιας χάλκινης πινακίδας αφιερωμένης στον Δία, της λεγόμενης Tabula Cauloniensis.
Και κυρίως στη γεωγραφία: στο Ιόνιο, στις ελιές, στο έντονο φως, στα βουνά που κατεβαίνουν σχεδόν μέχρι τη θάλασσα και σε εκείνη τη χαλαρή νοτιοϊταλική ατμόσφαιρα που σε κάνει να αναρωτιέσαι αν τελικά Ελλάδα και Καλαβρία είναι μακρινές ξαδέλφες που απλώς δεν συναντιούνται όσο συχνά θα έπρεπε.
Η Ελλάδα που δεν ξέραμε ότι βρίσκεται στην Ιταλία
Η Καυλωνία δεν είναι η Ρώμη, ούτε η Φλωρεντία, ούτε η Βενετία. Και μάλλον αυτό είναι το καλό. Δεν φτάνεις εκεί για να τσεκάρεις ένα ακόμη διάσημο αξιοθέατο από τη λίστα σου. Φτάνεις για να ανακαλύψεις μια περιοχή που κρατά ακόμη κάτι από εκείνη τη Μεγάλη Ελλάδα που μάθαμε στα βιβλία του σχολείου, αλλά σπάνια σκεφτόμαστε ως πραγματικό τόπο που μπορείς να επισκεφθείς σήμερα.
Και ίσως αυτή να είναι η μεγαλύτερη έκπληξη.
Ότι στην άλλη πλευρά του Ιονίου υπάρχει μια μικρή Καυλωνία, με αρχαιοελληνικούς δράκους, δωρικούς ναούς, παλιά ιταλικά σοκάκια και θάλασσα που μοιάζει πολύ γνώριμη.
Ένα μέρος με άρωμα Ελλάδας που οι περισσότεροι από εμάς δεν γνωρίζαμε καν ότι υπάρχει.
Και κάπως έτσι, για άλλη μία φορά, ανακαλύπτεις ότι για να βρεις Ελλάδα… καμιά φορά πρέπει απλώς να πας στην Ιταλία.
Ακολουθήστε το reportaznet.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις και τα πολιτικά νέα στην Ελλάδα & τον Κόσμο
