Ποιος πρόεδρος παρέλαβε μια οικονομία σε ανάπτυξη και ποιος βρέθηκε αντιμέτωπος με ύφεση; Πότε δημιουργήθηκαν οι περισσότερες θέσεις εργασίας; Σε ποιες προεδρίες υποχώρησε περισσότερο η ανεργία; Και, κυρίως, πόσο ασφαλές είναι να αποδίδουμε σε έναν πρόεδρο ολόκληρη την οικονομική εικόνα που καταγράφεται όσο βρίσκεται στον Λευκό Οίκο;
Από τον Τζίμι Κάρτερ και τον Ρόναλντ Ρίγκαν μέχρι τον Μπαράκ Ομπάμα, τον Τζο Μπάιντεν και τη δεύτερη θητεία του Ντόναλντ Τραμπ, σχεδόν μισός αιώνας αμερικανικής οικονομικής ιστορίας δίνει μια πολύ πιο σύνθετη απάντηση.
Για να υπάρχει κοινό μέτρο σύγκρισης, εξετάσαμε τις εννέα διαδοχικές προεδρικές περιόδους με τους ίδιους βασικούς δείκτες: ποσοστό ανεργίας, μεταβολή των nonfarm payroll jobs, πραγματικό ΑΕΠ και τις επίσημες περιόδους ύφεσης όπως χρονολογούνται από το National Bureau of Economic Research. Για την αγορά εργασίας και το ΑΕΠ χρησιμοποιούνται οι επίσημες σειρές του Bureau of Labor Statistics και του Bureau of Economic Analysis.
Το πρώτο συμπέρασμα είναι θεμελιώδες: οι οικονομικοί κύκλοι δεν αρχίζουν και δεν τελειώνουν στις 20 Ιανουαρίου, όταν αλλάζει ο πρόεδρος των ΗΠΑ.
Κάρτερ: ανάπτυξη θέσεων εργασίας, πληθωρισμός και ύφεση
Ο Τζίμι Κάρτερ ανέλαβε τον Ιανουάριο του 1977 με την ανεργία περίπου στο 7,5% και τέσσερα χρόνια αργότερα την παρέδωσε περίπου στο ίδιο επίπεδο. Ενδιάμεσα, όμως, η αμερικανική οικονομία δημιούργησε καθαρά περίπου 10,34 εκατ. θέσεις εργασίας, ενώ το πραγματικό ΑΕΠ αυξήθηκε περίπου 14,3% με την κοινή μεθοδολογία που εφαρμόζουμε σε όλες τις προεδρίες.
Η περίοδος σημαδεύτηκε παράλληλα από υψηλό πληθωρισμό και από την ύφεση του 1980. Το NBER χρονολογεί την ύφεση από τον Ιανουάριο έως τον Ιούλιο του 1980. Αυτό έχει σημασία και για την οικονομία που παρέλαβε ο διάδοχός του.
Ρίγκαν: από τη βαθιά ύφεση σε μια μακρά επέκταση
Η πρώτη περίοδος του Ρόναλντ Ρίγκαν ήταν δύσκολη. Η ύφεση που ξεκίνησε τον Ιούλιο του 1981 διήρκεσε μέχρι τον Νοέμβριο του 1982 και η ανεργία έφθασε το 10,8% τον Νοέμβριο του 1982. Αν όμως κοιτάξει κανείς ολόκληρη την οκταετία, η εικόνα μεταβάλλεται σημαντικά. Η ανεργία από περίπου 7,5% στην αρχή βρέθηκε στο 5,4% στο τέλος, τα nonfarm payrolls αυξήθηκαν καθαρά κατά περίπου 16,13 εκατ. θέσεις και το πραγματικό ΑΕΠ περίπου 31%.
Κυρίως, μετά τον Νοέμβριο του 1982 ξεκίνησε μια οικονομική επέκταση η οποία δεν σταμάτησε με την αποχώρηση του Ρίγκαν. Συνεχίστηκε μέχρι τον Ιούλιο του 1990, έχοντας διάρκεια 92 μηνών. Η περίπτωση Ρίγκαν δείχνει γιατί η παρουσία μιας ύφεσης μέσα σε μια προεδρία δεν αρκεί για να περιγράψει ολόκληρη την οικονομική περίοδο.
Μπους: η ύφεση του 1990 και η επιστροφή στην ανάπτυξη
Επί George H. W. Bush η ανεργία αυξήθηκε από περίπου 5,4% σε 7,3%, δημιουργήθηκαν καθαρά περίπου 2,63 εκατ. θέσεις εργασίας και το πραγματικό ΑΕΠ αυξήθηκε περίπου 8,2%. Τον Ιούλιο του 1990, όμως, η μακρά επέκταση που είχε αρχίσει το 1982 έφθασε στο τέλος της.
Ακολούθησε ύφεση μέχρι τον Μάρτιο του 1991. Εδώ βρίσκεται μια λεπτομέρεια απαραίτητη για την επόμενη προεδρία: όταν ο Bill Clinton μπήκε στον Λευκό Οίκο τον Ιανουάριο του 1993, η αμερικανική οικονομία βρισκόταν ήδη σε επέκταση για σχεδόν δύο χρόνια.
Κλίντον: 22,9 εκατ. θέσεις και οκτώ χρόνια χωρίς ύφεση
Η οκταετία του Bill Clinton καταγράφει ισχυρές μεταβολές στους συγκεκριμένους δείκτες. Η ανεργία υποχώρησε από περίπου 7,3% σε 4,2%, τα payrolls αυξήθηκαν καθαρά κατά περίπου 22,91 εκατ. θέσεις και το πραγματικό ΑΕΠ κατά περίπου 34,1%. Παράλληλα, δεν καταγράφεται ύφεση του NBER μέσα στην οκταετία Clinton.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι ο οικονομικός κύκλος ξεκίνησε τον Ιανουάριο του 1993. Η συγκεκριμένη επέκταση είχε αρχίσει τον Μάρτιο του 1991 επί Bush και τελείωσε τον Μάρτιο του 2001. Συνολικά διήρκεσε 120 μήνες. Έτσι, η προεδρία Clinton συνέπεσε εξ ολοκλήρου με μία από τις μεγαλύτερες περιόδους οικονομικής επέκτασης των ΗΠΑ, χωρίς αυτό από μόνο του να αποδεικνύει πόσο από το αποτέλεσμα οφειλόταν σε μία συγκεκριμένη κυβερνητική πολιτική.
Μπους: δύο υφέσεις και η αρχή της μεγάλης κρίσης
Στην οκταετία του George W. Bush καταγράφηκαν δύο υφέσεις. Η πρώτη διήρκεσε από τον Μάρτιο έως τον Νοέμβριο του 2001. Η δεύτερη ξεκίνησε τον Δεκέμβριο του 2007 και εξελίχθηκε στη Μεγάλη Ύφεση.
Συνολικά, η ανεργία μετακινήθηκε περίπου από 4,2% σε 7,8%, τα payroll jobs αυξήθηκαν καθαρά κατά περίπου 1,38 εκατ., ενώ το πραγματικό ΑΕΠ αυξήθηκε περίπου 14,9%. Όμως η οικονομική κρίση που ξεκίνησε επί Bush δεν τελείωσε μαζί με την προεδρία του. Και αυτό είναι κρίσιμο για την ανάγνωση των αριθμών του επόμενου προέδρου.
Ομπάμα: παρέλαβε τη Μεγάλη Ύφεση, παρέδωσε μέσα σε επέκταση
Ο Barack Obama ανέλαβε τον Ιανουάριο του 2009 ενώ η Μεγάλη Ύφεση βρισκόταν ήδη σε εξέλιξη για περισσότερο από έναν χρόνο. Το NBER τοποθετεί το τέλος της τον Ιούνιο του 2009. Άρα η ίδια οικονομική ύφεση ξεκίνησε επί George W. Bush και ολοκληρώθηκε επί Barack Obama.
Μέχρι το τέλος της οκταετίας Obama, η ανεργία είχε υποχωρήσει από περίπου 7,8% σε 4,7%, είχαν προστεθεί καθαρά περίπου 11,55 εκατ. payroll jobs και το πραγματικό ΑΕΠ είχε αυξηθεί περίπου 19%. Η επέκταση που ξεκίνησε τον Ιούνιο του 2009 συνεχίστηκε και μετά την αποχώρηση Obama. Τελικά έφθασε τους 128 μήνες, μέχρι τον Φεβρουάριο του 2020 — τη μεγαλύτερη καταγεγραμμένη επέκταση στην ιστορία της αμερικανικής χρονολόγησης επιχειρηματικών κύκλων που ξεκινά το 1854.
Τραμπ: τρία χρόνια επέκτασης και μετά το σοκ του COVID
Ο Ντόναλντ Τραμπ παρέλαβε, επομένως, μια οικονομία που βρισκόταν ήδη σε μακρά επέκταση. Η ανεργία συνέχισε να υποχωρεί και η επέκταση συνεχίστηκε στα πρώτα τρία χρόνια της προεδρίας του. Τον Φεβρουάριο του 2020 όλα άλλαξαν. Η πανδημία προκάλεσε ένα πρωτοφανές σοκ στην αμερικανική οικονομία. Το NBER χρονολογεί την ύφεση από τον Φεβρουάριο έως τον Απρίλιο του 2020.
Παρά τη διάρκεια μόλις δύο μηνών, η πτώση της οικονομικής δραστηριότητας ήταν τόσο απότομη και εκτεταμένη ώστε χαρακτηρίστηκε επίσημα ύφεση. Αν συγκρίνουμε απλώς τα δύο άκρα της προεδρίας, η ανεργία μετακινήθηκε από περίπου 4,7% σε 6,4% και τα payrolls ήταν περίπου 2,77 εκατ. θέσεις χαμηλότερα τον Ιανουάριο του 2021 από ό,τι τον Ιανουάριο του 2017. Το πραγματικό ΑΕΠ, πάντως, παρέμενε περίπου 8,7% υψηλότερο από την αρχή της περιόδου. Οι αριθμοί είναι πραγματικοί. Αλλά χωρίς τον COVID-19 δεν μπορούν να ερμηνευθούν επαρκώς.
Μπάιντεν: +15,4 εκατ. θέσεις, αλλά με τον αστερίσκο της πανδημίας
Ακριβώς ο ίδιος κανόνας πρέπει να εφαρμοστεί και στον Joe Biden. Από τον Ιανουάριο του 2021 έως τον Ιανουάριο του 2025 η ανεργία υποχώρησε περίπου από 6,4% σε 4,0%, ενώ τα payrolls αυξήθηκαν καθαρά κατά περίπου 15,41 εκατ. θέσεις. Το πραγματικό ΑΕΠ αυξήθηκε περίπου 11,7%. Όμως η οικονομία του Ιανουαρίου 2021 εξακολουθούσε να βρίσκεται σε διαδικασία αποκατάστασης των τεράστιων απωλειών της πανδημίας.
Επομένως, μέρος της εντυπωσιακής αύξησης της απασχόλησης αντιπροσωπεύει επιστροφή θέσεων που είχαν εξαφανιστεί στο σοκ του 2020. Αυτό δεν εξαφανίζει τις νέες θέσεις από τα επίσημα δεδομένα. Αλλά αλλάζει το πώς πρέπει να διαβαστεί η σύγκριση. Ταυτόχρονα, η περίοδος Biden χαρακτηρίστηκε από την έντονη άνοδο του πληθωρισμού μετά την πανδημία και τη μετέπειτα αποκλιμάκωσή του. Πρόκειται για έναν ακόμη λόγο που ένας μόνο δείκτης δεν αρκεί για συνολική αποτίμηση μιας οικονομικής περιόδου.
Τραμπ: τι γνωρίζουμε μέχρι σήμερα
Η δεύτερη θητεία Trump είναι η μόνη από τις εννέα περιόδους που δεν έχει ολοκληρωθεί. Συνεπώς οποιαδήποτε σύγκριση με τετραετίες και οκταετίες χρειάζεται επιπλέον προσοχή. Με τα διαθέσιμα στοιχεία έως τον Σεπτέμβριο του 2026, δεν έχει καταγραφεί νέα ύφεση από το NBER. Η τελευταία παραμένει εκείνη του Φεβρουαρίου–Απριλίου 2020. Η ανεργία βρίσκεται στο 4,1% τον Αύγουστο του 2026, έναντι περίπου 4,0% τον Ιανουάριο του 2025, ενώ τα nonfarmpayrolls είναι περίπου 810.000 υψηλότερα σε σχέση με την αρχή της περιόδου.
Το πραγματικό ΑΕΠ βρίσκεται περίπου 3,1% υψηλότερα μεταξύ Q1 2025 και Q2 2026. Η συγκεκριμένη μέτρηση αφορά τη σωρευτική μεταβολή του επιπέδου του πραγματικού ΑΕΠ και όχι ετήσιο ρυθμό ανάπτυξης.Επομένως, μέχρι στιγμής τα δεδομένα περιγράφουν οικονομία που εξακολουθεί να αναπτύσσεται, με σχετικά σταθερή ανεργία, ενώ η πλήρης οικονομική αποτίμηση της περιόδου προφανώς δεν μπορεί να γίνει πριν υπάρξει πολύ μεγαλύτερο δείγμα.
Τι μας λένε τελικά σχεδόν 50 χρόνια δεδομένων
Η μεγάλη εικόνα δεν χωρά εύκολα σε κομματικά συνθήματα. Η ύφεση του 1981-82 συνέβη επί Reagan, αλλά ακολουθήθηκε από επέκταση που συνεχίστηκε επί Bush. Η επέκταση που κάλυψε ολόκληρη την προεδρία Clinton είχε ήδη ξεκινήσει επί Bush Sr. Η Μεγάλη Ύφεση ξεκίνησε επί George W. Bush και τελείωσε επί Obama. Η επέκταση που ακολούθησε συνεχίστηκε επί Trump μέχρι την πανδημία. Και η κατάρρευση της απασχόλησης το 2020 και η εντυπωσιακή ανάκαμψή της τα επόμενα χρόνια αποτελούν δύο πλευρές του ίδιου πρωτοφανούς οικονομικού σοκ.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι πρόεδροι και οι πολιτικές τους δεν επηρεάζουν την οικονομία. Φορολογία, δημόσιες δαπάνες, ρυθμιστική πολιτική, εμπόριο και δημοσιονομικές αποφάσεις μπορούν να έχουν σημαντικές επιπτώσεις. Παράλληλα όμως, η Federal Reserve καθορίζει τη νομισματική πολιτική, ενώ πόλεμοι, ενεργειακές κρίσεις, χρηματοπιστωτικά σοκ και πανδημίες μπορούν να αλλάξουν την οικονομική πορεία ανεξάρτητα από το ποιος βρίσκεται στον Λευκό Οίκο.
Γι’ αυτό η σύγκριση αποκτά νόημα μόνο όταν ο κανόνας παραμένει ίδιος για όλους. Ίδιοι δείκτες. Ίδιες χρονικές αφετηρίες. Ίδια μεθοδολογία. Και, πάνω απ’ όλα, το απαραίτητο οικονομικό context.
Γιατί οι πρόεδροι αλλάζουν στις 20 Ιανουαρίου. Οι οικονομικοί κύκλοι όχι.
Ακολουθήστε το reportaznet.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις και τα πολιτικά νέα στην Ελλάδα & τον Κόσμο
