Σοβαρές καταγγελίες έρχονται στο φως για θεραπείες εξωσωματικής γονιμοποίησης στα κατεχόμενα της Κύπρου, καθώς τουλάχιστον 30 παιδιά, κυρίως με Βρετανούς γονείς, φέρεται να έχουν συλληφθεί με τη χρήση διαφορετικών δοτών σπέρματος ή ωαρίων από εκείνους που είχαν επιλέξει οι οικογένειές τους.
Οι γονείς είχαν επιλέξει τους δότες με βάση στοιχεία όπως το ιατρικό ιστορικό, η εμφάνιση, η προσωπικότητα, το μορφωτικό επίπεδο και τα ενδιαφέροντά τους. Ωστόσο, σήμερα αναρωτιούνται αν οι επιλογές τους τηρήθηκαν κατά τη διαδικασία της υποβοηθούμενης αναπαραγωγής.
Η υπόθεση αποκαλύπτεται στο πλαίσιο νέας έρευνας του BBC, που ανεβάζει τον αριθμό των σχετικών περιστατικών σε τουλάχιστον 30. Στις αρχές του έτους το βρετανικό δίκτυο είχε καταγράψει επτά αντίστοιχες περιπτώσεις.
Στο επίκεντρο η κλινική Dogus IVF Centre στα κατεχόμενα
Από τα 30 παιδιά που περιλαμβάνονται στην έρευνα του BBC, τα μισά γεννήθηκαν έπειτα από θεραπείες που πραγματοποιήθηκαν στην ίδια κλινική, το Dogus IVF Centre, η οποία βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο των καταγγελιών
«Είναι απολύτως σκανδαλώδες», δήλωσε η Ρέιτσελ, μία από τις μητέρες που έμαθαν πρόσφατα ότι στην περίπτωσή τους χρησιμοποιήθηκε διαφορετικός δότης σπέρματος από εκείνον που είχαν επιλέξει.
Στην περίθαλψη αρκετών από τους συγκεκριμένους ασθενείς στην κλινική είχαν εμπλακεί η δρ Firdevs Uguz Tip, ο δρ Sevket Alpturk και η συντονίστρια ασθενών Julie Hodson. Οι γονείς εκφράζουν υποψίες ότι τα συγκεκριμένα πρόσωπα ενδέχεται να τους έδωσαν παραπλανητικές πληροφορίες. Την ίδια ώρα, σύμφωνα με το BBC, η Cryos International, η μεγαλύτερη τράπεζα σπέρματος στον κόσμο, έχει συμπεριλάβει την Dogus στη μαύρη λίστα της από το 2016.
Το κατεχόμενο τμήμα της Κύπρου, όπου δεν ισχύει το ευρωπαϊκό δίκαιο και το οποίο αναγνωρίζεται διεθνώς μόνο από την Τουρκία, έχει εξελιχθεί σε δημοφιλή προορισμό για θεραπείες γονιμότητας. Οι κλινικές της περιοχής λειτουργούν σε ένα πιο χαλαρό ρυθμιστικό περιβάλλον και προσελκύουν ασθενείς με χαμηλότερο κόστος, υψηλά ποσοστά επιτυχίας και πολλές διαθέσιμες επιλογές δοτών.
Πολλοί Βρετανοί επιλέγουν την περιοχή για θεραπείες υποβοηθούμενης αναπαραγωγής. Τον Μάρτιο, το BBC είχε παρουσιάσει για πρώτη φορά στοιχεία για την υπόθεση, αποκαλύπτοντας ότι μια μικρή ομάδα γονέων είχε ήδη εκφράσει την πεποίθηση πως είχε εξαπατηθεί σχετικά με την ταυτότητα των δοτών. Μετά τις καταγγελίες, το υπουργείο Υγείας των κατεχομένων ανακοίνωσε ότι ξεκίνησε επίσημη έρευνα.
Υποψίες μετά τις γεννήσεις – Τι έδειξαν τα τεστ DNA
Μετά τις πρώτες αποκαλύψεις, όλο και περισσότεροι γονείς απευθύνθηκαν στο BBC, περιγράφοντας παρόμοιες εμπειρίες. Οι περισσότεροι υποστηρίζουν ότι είχαν ενημερωθεί από τις κλινικές πως οι δότες που θα χρησιμοποιούνταν ήταν ελεγμένοι και προέρχονταν από χώρες της Δυτικής Ευρώπης. Ωστόσο, οι αμφιβολίες τους άρχισαν να μεγαλώνουν μετά τη γέννηση των παιδιών τους.
Μέχρι σήμερα, 11 από τα 30 παιδιά έχουν κάνει εμπορικά τεστ DNA, τα οποία έδειξαν γενετική καταγωγή από την Τουρκία ή γειτονικές χώρες. Τα αποτελέσματα αυτά ενισχύουν τις υποψίες των γονέων ότι ενδέχεται να χρησιμοποιήθηκαν διαφορετικοί δότες από εκείνους που είχαν επιλέξει.
Τα περισσότερα από τα παιδιά που υποβλήθηκαν σε γενετικό έλεγχο συνελήφθησαν μέσω εξωσωματικής γονιμοποίησης στην κλινική Dogus, σε θεραπείες που πραγματοποιήθηκαν από το 2012 έως το 2024.
Πλέον, οι οικογένειες προσπαθούν να βρουν απαντήσεις για την πραγματική βιολογική προέλευση των παιδιών τους, αλλά και για το ιατρικό ιστορικό των δοτών που χρησιμοποιήθηκαν.
«Αυτές οι αναφορές είναι βαθιά ανησυχητικές», δήλωσε η Laura Bridgens, ιδρύτρια της φιλανθρωπικής οργάνωσης Donor Conceived UK. «Είναι θεμελιώδες ανθρώπινο δικαίωμα ενός ανθρώπου που έχει συλληφθεί με τη χρήση δότη να γνωρίζει την αλήθεια για την καταγωγή του».
Ο δότης που δεν ήταν αυτός που είχε επιλέξει – Η υπόθεση της Ρέιτσελ
Για χρόνια, η Ρέιτσελ είχε την υποψία ότι στην προσπάθειά της να αποκτήσει παιδί μέσω της Dogus IVF Centre μπορεί να είχε χρησιμοποιηθεί διαφορετικός δότης σπέρματος από εκείνον που είχε επιλέξει.
Μετά το πρώτο δημοσίευμα του BBC για την υπόθεση, αποφάσισε μαζί με τον 13χρονο γιο της, Jonah, που έχει συλληφθεί με τη βοήθεια δότη, να κάνουν τεστ DNA. Τα αποτελέσματα επιβεβαίωσαν τελικά τις υποψίες της.
«Πίστευα ότι η κλινική είχε κάνει ένα μεμονωμένο λάθος», δήλωσε η Ρέιτσελ. Όταν όμως πληροφορήθηκε από το BBC ότι είχαν προκύψει και άλλες οικογένειες με αντίστοιχες καταγγελίες, εκτίμησε πως «μοιάζει πλέον σαν να πρόκειται για κάτι πολύ μεγαλύτερο και πιο δόλιο».
Η ίδια είχε επιλέξει τη συγκεκριμένη κλινική το 2012, έχοντας θετική εικόνα για τη «εξυπηρετική και φιλική» συντονίστρια ασθενών, Julie Hodson. Η Hodson είχε αναλάβει να διατηρεί την επικοινωνία ανάμεσα στη Ρέιτσελ και τη δρ Firdevs Uguz Tip, γνωστή επαγγελματικά ως δρ Firdevs, η οποία ήταν υπεύθυνη για τη θεραπεία της.
Εκείνη την περίοδο, η Ρέιτσελ ήταν 39 ετών και χρειαζόταν δότη σπέρματος. Η διαδικασία προέβλεπε τη γονιμοποίηση των ωαρίων της στο εργαστήριο, τη δημιουργία εμβρύου και, στη συνέχεια, την εμφύτευσή του στη μήτρα της.
Το κόστος της εξωσωματικής και η διαδικασία
Η εξωσωματική γονιμοποίηση κόστιζε περίπου 4.000 ευρώ, δηλαδή γύρω στις 3.200 λίρες με βάση την ισοτιμία της εποχής, και αποτελούσε σαφώς πιο οικονομική επιλογή σε σύγκριση με μια αντίστοιχη θεραπεία στο Ηνωμένο Βασίλειο. Στο κόστος περιλαμβανόταν και σπέρμα δότη από την Cryos International, τη μεγαλύτερη τράπεζα σπέρματος στον κόσμο, με έδρα τη Δανία.
Η Ρέιτσελ αναζήτησε μέσω της ιστοσελίδας της Cryos έναν ανώνυμο Δανό δότη. Στο προφίλ του εμφανιζόταν με το όνομα Ditto, καθώς το πραγματικό του όνομα δεν ήταν διαθέσιμο, ενώ δήλωνε πως θα δεχόταν να αποκαλύψει την ταυτότητά του σε οποιοδήποτε παιδί του, όταν αυτό θα γινόταν 18 ετών.
«Ήθελα το παιδί μου να έχει τη δυνατότητα να επιλέξει εάν θα επικοινωνήσει με τον δότη», δήλωσε η Ρέιτσελ. «Για ένα παιδί που προσπαθεί να καταλάβει ποιο είναι και ποια είναι η θέση του στον κόσμο, αυτό θα μπορούσε να είναι πραγματικά σημαντικό».
Η Ρέιτσελ είχε επίσης ενημερωθεί από αρκετούς συντονιστές ασθενών της κλινικής εξωσωματικής γονιμοποίησης, μεταξύ των οποίων και η Hodson, ότι η Firdevs θα αναλάμβανε να παραγγείλει το σπέρμα που είχε επιλέξει.
Πότε άρχισε να έχει υποψίες
Η Ρέιτσελ ταξίδεψε στα κατεχόμενα της Κύπρου προκειμένου να υποβληθεί σε θεραπεία γονιμότητας και λίγο αργότερα διαπίστωσε ότι ήταν έγκυος. Ωστόσο, όπως αναφέρει, οι πρώτες αμφιβολίες για το αν ο Ditto ήταν πράγματι ο δότης του σπέρματος άρχισαν όταν οι συντονιστές ασθενών της κλινικής, μεταξύ των οποίων και η Hodson, απέφευγαν επανειλημμένα να της χορηγήσουν την ιατρική έκθεση που θα επιβεβαίωνε τη χρήση του συγκεκριμένου δείγματος.
Οι αμφιβολίες της εντάθηκαν μετά τη γέννηση του Jonah, καθώς η εμφάνισή του παρουσίαζε αισθητές διαφορές τόσο σε σχέση με τη Ρέιτσελ όσο και με τα χαρακτηριστικά που περιγράφονταν στο προφίλ του Ditto. Δεκατρία χρόνια αργότερα, τα αποτελέσματα των τεστ DNA της Ρέιτσελ και του Jonah επιβεβαιώνουν ότι εκείνη είναι η βιολογική του μητέρα, αλλά αποδεικνύουν πως ο Ditto δεν ήταν ο άνθρωπος από τον οποίο προήλθε το σπέρμα που χρησιμοποιήθηκε.
Η παραπλάνηση της κλινικής στα Κατεχόμενα
Μετά την εξέταση των αποτελεσμάτων των τεστ DNA, το BBC News απευθύνθηκε στην Cryos. Η εταιρεία απάντησε ότι δεν διαθέτει κανένα αρχείο που να επιβεβαιώνει πως είχε παραδώσει σπέρμα στην κλινική Dogus. Η διαπίστωση αυτή έρχεται σε αντίθεση με την επί σειρά ετών διαφήμιση της κλινικής, η οποία παρουσίαζε τη συνεργασία της με την τράπεζα σπέρματος ως ένα από τα βασικά πλεονεκτήματά της.
Η συγκεκριμένη εξέλιξη ενισχύει τις υποψίες αρκετών οικογενειών ότι ενδεχομένως παραπλανήθηκαν ως προς την πραγματική ταυτότητα των δοτών σπέρματος που χρησιμοποιήθηκαν στις θεραπείες τους. Παράλληλα, δημιουργεί το ενδεχόμενο να έχουν υπάρξει και άλλες αντίστοιχες περιπτώσεις.
Για τη Ρέιτσελ, πάντως, οι αποκαλύψεις αυτές δεν επηρεάζουν σε καμία περίπτωση την αγάπη που αισθάνεται για τον Jonah. Αυτό που την προβληματίζει περισσότερο είναι το ενδεχόμενο ο γιος της να έχει στερηθεί τη δυνατότητα να γνωρίσει ή να επικοινωνήσει στο μέλλον με τον πραγματικό βιολογικό του δότη.
Την ίδια στιγμή, παραμένει άγνωστο εάν το σπέρμα του συγκεκριμένου άνδρα χρησιμοποιήθηκε και σε άλλες θεραπείες εξωσωματικής γονιμοποίησης. «Δεν θα μου έκανε εντύπωση αν υπάρχουν εκεί έξω γενετικά αδέλφια του», προσθέτει.
Σοβαρά ερωτήματα για την κλινική
Τα ευρήματα της νέας έρευνας του BBC έχουν προκαλέσει έντονη ανησυχία σε ειδικούς του τομέα της υποβοηθούμενης αναπαραγωγής. Όταν τους παρουσιάστηκαν τα στοιχεία, αρκετοί εξέφρασαν την εκτίμηση ότι η υπόθεση ενδέχεται να αφορά έως και 30 παιδιά.
Σύμφωνα με τους ειδικούς, η χρήση γενετικού υλικού από λάθος δότη σε διαδικασίες εξωσωματικής γονιμοποίησης είναι εξαιρετικά σπάνιο φαινόμενο. Ωστόσο, όταν τέτοια περιστατικά δεν φαίνονται μεμονωμένα αλλά επαναλαμβανόμενα, τότε δημιουργούνται σοβαρές υπόνοιες για «αμέλεια» ή «εξαπάτηση».
Στο επίκεντρο της έρευνας βρίσκονται 15 υποθέσεις που συνδέονται με την κλινική Dogus, στις οποίες εμφανίζονται επανειλημμένα τρία μέλη του προσωπικού. Μεταξύ αυτών είναι ο δρ Sevket Alpturk, ιδιοκτήτης και «υπεύθυνος διευθυντής» της κλινικής. Σύμφωνα με τις αρχές των κατεχομένων, ο ρόλος του περιλαμβάνει την τελική έγκριση όλων των ιατρικών διαδικασιών και λειτουργιών της μονάδας.
Ο Alpturk είχε άμεση εμπλοκή στη θεραπεία των γονέων έξι παιδιών που γεννήθηκαν μέσω της Dogus. Οι οικογένειες αυτές ανέφεραν στο BBC ότι υποψιάζονται πως ενδέχεται να χρησιμοποιήθηκαν διαφορετικοί δότες σπέρματος ή ωαρίων από εκείνους που είχαν αρχικά επιλέξει.
Το BBC ζήτησε από τον Alpturk να τοποθετηθεί σχετικά με τις καταγγελίες, ωστόσο εκείνος δεν απάντησε στα ερωτήματα που του τέθηκαν.
Τι υποστηρίζει γιατρός της κλινικής γονιμοποίησης στα Κατεχόμενα
Η Firdevs είχε αναλάβει τη θεραπεία των εννέα άλλων παιδιών που συνδέονται με την Dogus. Η ίδια, ωστόσο, απορρίπτει οποιαδήποτε ευθύνη για παραπλάνηση ασθενών και υποστηρίζει ότι ο Alpturk ήταν εκείνος που είχε τον τελευταίο λόγο για την έγκριση των διαδικασιών που πραγματοποιούνταν στην κλινική.
Η Firdevs συνδέεται ακόμη με εννέα παρόμοιες περιπτώσεις σε δύο διαφορετικές κλινικές, όπου εργάστηκε μετά την αποχώρησή της από την Dogus το 2015. Οι περισσότερες από αυτές αφορούν τη Miracle IVF, την οποία πλέον διευθύνει η ίδια.
Η γιατρός επιμένει ότι η κλινική λειτουργούσε πάντοτε σύμφωνα με όσα προβλέπει ο νόμος. Όπως εξηγεί, πριν από τη θεραπεία οι ασθενείς καλούνται να υπογράψουν έντυπα συγκατάθεσης, στα οποία περιγράφεται και η διαδικασία που ακολουθείται για την επιλογή των δοτών. Ωστόσο, αρκετοί γονείς που μίλησαν στο BBC υποστηρίζουν ότι η ενημέρωση που έλαβαν δεν ήταν επαρκής.
Στις υποθέσεις που αφορούν την Dogus εμφανίζεται και ένα τρίτο πρόσωπο, η Julie Hodson, η οποία λειτουργούσε ως βασικό πρόσωπο επικοινωνίας για την πλειονότητα των Βρετανών ασθενών της κλινικής.
Σε ανταλλαγή ηλεκτρονικών μηνυμάτων με ασθενείς, η Hodson ανέφερε επανειλημμένα ότι η Firdevs θα αναλάμβανε να παραγγείλει για λογαριασμό τους το σπέρμα του δότη από την τράπεζα Cryos.
Ακολουθήστε το reportaznet.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις και τα πολιτικά νέα στην Ελλάδα & τον Κόσμο
