Ένα φαινομενικά συνηθισμένο σημειωματάριο, ξεχασμένο μέσα στο πολυτελές διαμέρισμα ενός από τα ισχυρότερα στελέχη του καθεστώτος του Μπασάρ αλ Άσαντ, εξελίχθηκε σε βασικό στοιχείο μιας πολύμηνης δημοσιογραφικής έρευνας.
Στις σελίδες του υπήρχαν ονόματα και 155 τηλεφωνικοί αριθμοί. Ακολουθώντας έναν προς έναν τους ανθρώπους που βρίσκονταν στη λίστα, το BBC κατάφερε τελικά να φτάσει στα ίχνη του Χοσάμ Λούκα, γνωστού στη Συρία με το προσωνύμιο «Αράχνη».
Ο πρώην επικεφαλής των υπηρεσιών πληροφοριών του Άσαντ, σε βάρος του οποίου έχουν διατυπωθεί σοβαρές κατηγορίες για δολοφονίες και βασανιστήρια, είχε εξαφανιστεί μετά την κατάρρευση του καθεστώτος τον Δεκέμβριο του 2024.
Τα ίχνη που ακολούθησαν οι δημοσιογράφοι τούς οδήγησαν τελικά χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά από τη Δαμασκό: στα περίχωρα της Μόσχας.
Το εύρημα μέσα στο εγκαταλελειμμένο διαμέρισμα
Λίγες ημέρες μετά την πτώση του καθεστώτος, ένοπλοι μπήκαν στην κατοικία του Λούκα στη συριακή πρωτεύουσα.
Στο εσωτερικό της βρέθηκαν ακριβά ρούχα, έγγραφα, μετάλλια, πιστοποιητικά και δεκάδες προσωπικές φωτογραφίες. Ανάμεσά τους υπήρχαν αρκετά αντίτυπα μιας εικόνας στην οποία ο Λούκα εμφανιζόταν να ανταλλάσσει χειραψία με τον Μπασάρ αλ Άσαντ.
Το πιο ενδιαφέρον εύρημα, ωστόσο, αποδείχθηκε πολύ πιο απλό: ένα σημειωματάριο πεταμένο σε μια γωνία του σαλονιού.
Περιείχε στοιχεία επικοινωνίας γιατρών, στρατιωτικών, καταστηματαρχών, συγγενών και άλλων προσώπων που φαίνεται ότι αποτελούσαν μέρος του ευρύτερου κύκλου επαφών του.
Οι δημοσιογράφοι φωτογράφισαν τις σελίδες και ξεκίνησαν να αναζητούν τους ανθρώπους πίσω από τους 155 αριθμούς.
Γιατί τον αποκαλούσαν «Αράχνη»
Ο Χοσάμ Λούκα είχε εξελιχθεί σε μία από τις ισχυρότερες προσωπικότητες του συστήματος ασφαλείας του Άσαντ.
Το όνομά του συνδέθηκε ιδιαίτερα με τη Χομς, όπου ως τοπικός επικεφαλής της Διεύθυνσης Πολιτικής Ασφάλειας είχε ενεργό ρόλο στην καταστολή της εξέγερσης.
Το προσωνύμιο «Αράχνη» φέρεται να προέκυψε από το εκτεταμένο δίκτυο πληροφοριοδοτών και συνεργατών που είχε δημιουργήσει. Κάτοικοι της πόλης τον περιέγραψαν στο BBC ως έναν άνθρωπο που έμοιαζε να βρίσκεται «παντού», ενώ πρώην αντάρτης έκανε λόγο για εξαιρετικά πανούργο αξιωματούχο.
Στη Χομς, σύμφωνα με μαρτυρίες, ο τηλεφωνικός αριθμός του είχε γραφτεί ακόμη και σε τοίχους, με την υπόσχεση ότι όσοι ήθελαν να εγκαταλείψουν πολιορκημένες περιοχές μπορούσαν να επικοινωνήσουν μαζί του για ασφαλή διέλευση.
Ορισμένοι φέρεται να κατάφεραν πράγματι να φύγουν. Για άλλους, σύμφωνα με τις μαρτυρίες που επικαλείται το BBC, τα ίχνη χάθηκαν μετά την επικοινωνία.
Η σφαγή με τα 17 νεκρά παιδιά
Μία από τις βαρύτερες υποθέσεις με τις οποίες έχει συνδεθεί το όνομα του Λούκα αφορά τη λεγόμενη «Σφαγή του Ιντ» στη Χομς, τον Σεπτέμβριο του 2015.
Από την επίθεση στη συνοικία αλ Ουάερ έχασαν τη ζωή τους 28 άνθρωποι, μεταξύ των οποίων 17 παιδιά και τέσσερις γυναίκες, σύμφωνα με το Συριακό Δίκτυο για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα.
Συριακή οργάνωση ακτιβιστών και αντιπολιτευόμενο μέσο ενημέρωσης είχαν αποδώσει στον Λούκα εμπλοκή στην επιλογή στόχων του καθεστώτος στην περιοχή.
Αργότερα η καριέρα του συνεχίστηκε στα ανώτερα κλιμάκια του καθεστώτος, μέχρι που βρέθηκε στην ηγεσία της Γενικής Διεύθυνσης Ασφάλειας.
Από τη συγκεκριμένη θέση είχε κεντρικό ρόλο στον μηχανισμό ασφαλείας μιας χώρας όπου χιλιάδες άνθρωποι οδηγήθηκαν σε φυλακές, μεταξύ των οποίων και η διαβόητη Σεντνάγια.
155 αριθμοί και μόλις 51 ενεργά τηλέφωνα
Η έρευνα του BBC ξεκίνησε με τον έλεγχο όλων των αριθμών που υπήρχαν στο σημειωματάριο.
Από τους 155, μόλις 51 φάνηκε ότι εξακολουθούσαν να είναι ενεργοί.
Οι περισσότεροι από όσους απαντούσαν απέφευγαν να μιλήσουν. Κάποιοι έκλειναν το τηλέφωνο όταν πληροφορούνταν ποιος καλούσε, ενώ άλλοι αρνούνταν ότι γνώριζαν τον Λούκα.
Οι δημοσιογράφοι συνέχισαν την έρευνα μέσα στη Συρία, φτάνοντας ακόμη και στο σημείο να κλείσουν ραντεβού με γιατρούς των οποίων τα στοιχεία υπήρχαν στη λίστα.
Ένας από αυτούς παραδέχθηκε ότι είχε περιθάλψει τον πρώην αξιωματούχο, ενώ άλλος αποκάλυψε ότι είχε συνοδεύσει τη μητέρα του σε ταξίδι στη Ρωσία για ιατρικούς λόγους.
Η ρωσική σύνδεση είχε αρχίσει να σχηματίζεται.
Ο σωματοφύλακας έδωσε το επόμενο κομμάτι του παζλ
Η σημαντική εξέλιξη ήρθε αρκετούς μήνες αργότερα, όταν πρώην φύλακας της πολυκατοικίας έδωσε στους δημοσιογράφους το τηλέφωνο ενός άνδρα που φέρεται να ήταν προσωπικός σωματοφύλακας του Λούκα.
Σύμφωνα με όσα υποστήριξε ο άνδρας, ο Λούκα είχε διαβεβαιώσει τους συνεργάτες του ότι θα παρέμενε στη Δαμασκό και θα υπερασπιζόταν την πρωτεύουσα καθώς οι αντικαθεστωτικές δυνάμεις πλησίαζαν.
Μέχρι το επόμενο πρωί, όμως, είχε εξαφανιστεί.
Ο πρώην σωματοφύλακας ισχυρίστηκε επίσης ότι ο Λούκα είχε πάρει μεγάλο χρηματικό ποσό από χρηματοκιβώτιο του γραφείου του.
Ακολούθησε ένα ακόμη τηλέφωνο, αυτή τη φορά του οδηγού του, και η έρευνα άρχισε να οδηγεί εκτός Συρίας.
Από τον Λίβανο στη Ρωσία με άλλο όνομα
Υψηλόβαθμη πηγή της λιβανικής κυβέρνησης ανέφερε στο BBC ότι ο Λούκα πέρασε από τον Λίβανο έχοντας στην κατοχή του ρωσικό διαβατήριο με διαφορετικό όνομα και στη συνέχεια ταξίδεψε στη Ρωσία.
Η καθοριστική εξέλιξη ήρθε όταν ένα ακόμη πρόσωπο από το σημειωματάριο έδωσε στους δημοσιογράφους έναν αριθμό με ρωσικό κωδικό, υποστηρίζοντας ότι χρησιμοποιούνταν από τον πρώην αξιωματούχο.
Για να ελέγξουν εάν πράγματι επρόκειτο για εκείνον, οι δημοσιογράφοι ζήτησαν από την πηγή τους να καλέσει τον αριθμό και να υποβάλει ερωτήσεις που, όπως αναφέρει το BBC, θα μπορούσε να απαντήσει μόνο ο Λούκα.
Ο άνδρας στην άλλη άκρη της γραμμής έδωσε τις σωστές απαντήσεις.
«Δεν μπορώ να πάρω κανένα ρίσκο»
Ακολούθησε απευθείας τηλεφωνική επικοινωνία των δημοσιογράφων με τον άνδρα που θεωρούν ότι ήταν ο ίδιος ο Λούκα. «Δεν μπορώ να πάρω κανένα ρίσκο μιλώντας στο τηλέφωνο στη θέση που βρίσκομαι», τους είπε.
Όταν ρωτήθηκε εάν η Ρωσία τού έχει απαγορεύσει να μιλά δημόσια, απέφυγε να δώσει περισσότερες πληροφορίες.
«Δεν μπορώ να μιλήσω. Δεν μπορώ να εξηγήσω. Πρέπει να καταλάβετε», απάντησε προτού τερματίσει την κλήση.
Τα ίχνη έφτασαν στα περίχωρα της Μόσχας
Το BBC απέκτησε στη συνέχεια δεύτερο τηλεφωνικό αριθμό που φέρεται να χρησιμοποιούσε ο πρώην επικεφαλής των συριακών υπηρεσιών ασφαλείας.
Μέσω αυτού, σύμφωνα με την έρευνα, οι δημοσιογράφοι κατάφεραν να εντοπίσουν δραστηριότητα σε δύο προαστιακές περιοχές γύρω από τη Μόσχα.
Σε νέα τηλεφωνική επικοινωνία, ο άνδρας που απάντησε έκλεισε αμέσως μόλις ενημερώθηκε ότι τον καλούσε δημοσιογράφος του BBC. Δεν ανταποκρίθηκε ούτε στα ερωτήματα που του εστάλησαν στη συνέχεια σχετικά με τις κατηγορίες σε βάρος του.
Η νέα Συρία ζητά να λογοδοτήσει
Οι νέες συριακές αρχές έχουν κινηθεί δικαστικά εναντίον του Χοσάμ Λούκα.
Ο γενικός εισαγγελέας της Συρίας, Χασάν αλ Τούρμπα, δήλωσε στο BBC ότι σε βάρος του έχουν απαγγελθεί κατηγορίες για ανθρωποκτονία από πρόθεση, βασανιστήρια και θάνατο ως συνέπεια βασανιστηρίων.
Έχει ήδη εκδοθεί εθνικό ένταλμα και, σύμφωνα με τις συριακές αρχές, γίνονται ενέργειες ώστε η αναζήτησή του να αποκτήσει διεθνή διάσταση και να επιδιωχθεί η έκδοσή του.
Η φερόμενη παρουσία του στη Ρωσία, ωστόσο, περιπλέκει σημαντικά την υπόθεση, δεδομένων των στενών σχέσεων που διατηρούσε η Μόσχα με το καθεστώς Άσαντ.
Για τις οικογένειες των θυμάτων, το ερώτημα πλέον είναι εάν ο άνθρωπος που κατάφερε να εξαφανιστεί μετά την πτώση του καθεστώτος θα βρεθεί κάποτε ενώπιον της Δικαιοσύνης.
Όλα ξεκίνησαν από ένα ξεχασμένο σημειωματάριο στη Δαμασκό και 155 τηλεφωνικούς αριθμούς που οδήγησαν την έρευνα μέχρι τη Μόσχα.
Ακολουθήστε το reportaznet.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις και τα πολιτικά νέα στην Ελλάδα & τον Κόσμο
