Νέα δεδομένα επιχειρεί να δημιουργήσει η Τουρκία στο πεδίο των θαλάσσιων ζωνών, σε μια περίοδο όπου οι ισορροπίες σε Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειο παραμένουν... εύθραυστες.
Σύμφωνα με πληροφορίες που επικαλείται το Bloomberg, το κυβερνών AKP επεξεργάζεται νομοθετική πρωτοβουλία που θα δίνει στον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν την εξουσία να ανακηρύσσει Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη έως 200 ναυτικά μίλια — περίπου 370 χιλιόμετρα — από τις τουρκικές ακτές.
Μια τέτοια κίνηση, εφόσον προχωρήσει, θα ανατρέψει το υφιστάμενο πλαίσιο και αναμένεται να προκαλέσει έντονες αντιδράσεις από την Ελλάδα και την Κύπρο, καθώς αφορά περιοχές όπου οι διεκδικήσεις είναι ήδη αλληλοεπικαλυπτόμενες.
Τι προβλέπει η νέα τουρκική πρωτοβουλία
Η υπό κατάρτιση νομοθεσία φέρεται να εξουσιοδοτεί τον Τούρκο πρόεδρο να προβάλλει τουρκικά δικαιώματα σε μια σειρά από κρίσιμες θαλάσσιες δραστηριότητες: από την αλιεία και τις εξορύξεις έως τις γεωτρήσεις και τη δημιουργία θαλάσσιων πάρκων. Το στοιχείο που προκαλεί ιδιαίτερη ανησυχία είναι ότι οι προβλέψεις αυτές θα μπορούν να εφαρμοστούν και σε περιοχές που η Ελλάδα και η Κύπρος θεωρούν ότι εμπίπτουν στη δική τους δικαιοδοσία.
Στην πράξη, η Άγκυρα επιχειρεί να δώσει θεσμικό χαρακτήρα στις διεκδικήσεις της, ενισχύοντας το αφήγημα της «Γαλάζιας Πατρίδας» και στέλνοντας μήνυμα ότι δεν προτίθεται να μείνει εκτός των ενεργειακών εξελίξεων της περιοχής.
Το παράδοξο της UNCLOS
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι η Τουρκία επικαλείται το όριο των 200 ναυτικών μιλίων που προβλέπει η Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), την οποία όμως δεν έχει επικυρώσει. Η Σύμβαση επιτρέπει στα παράκτια κράτη να θεσπίζουν ΑΟΖ έως 200 ν.μ., αλλά όταν υπάρχουν επικαλύψεις, η οριοθέτηση πρέπει να γίνεται μέσω συμφωνιών ή διεθνούς διαιτησίας.
Η Άγκυρα, ωστόσο, χρησιμοποιεί επιλεκτικά τα σημεία που τη διευκολύνουν, απορρίπτοντας παράλληλα τις ελληνικές και κυπριακές θέσεις περί πλήρους επήρειας των νησιών.
Το Αιγαίο στο επίκεντρο
Στο Αιγαίο, η Τουρκία επιμένει ότι τα ελληνικά νησιά, ακόμη και τα μεγαλύτερα και κατοικημένα, δεν μπορούν να παράγουν πλήρη θαλάσσια δικαιώματα. Υποστηρίζει ότι η οριοθέτηση πρέπει να βασίζεται κυρίως στην ηπειρωτική ακτογραμμή, θέση που η Ελλάδα απορρίπτει ως αντίθετη στο διεθνές δίκαιο.
Η διαφωνία αυτή αποτελεί τον πυρήνα των ελληνοτουρκικών διαφορών και καθιστά κάθε μονομερή κίνηση εξαιρετικά ευαίσθητη.
Ανατολική Μεσόγειος: Κύπρος, ενεργειακά και το ψευδοκράτος
Στην Ανατολική Μεσόγειο, η Τουρκία αμφισβητεί τις θαλάσσιες ζώνες της Κυπριακής Δημοκρατίας και υποστηρίζει ότι νησιωτικά κράτη δεν δικαιούνται εκτεταμένες ΑΟΖ. Παράλληλα, προβάλλει τις αξιώσεις του ψευδοκράτους στα Κατεχόμενα, διεκδικώντας ρόλο στη διαχείριση των ενεργειακών πόρων νότια της Κύπρου.
Το Κυπριακό παραμένει καθοριστικός παράγοντας: η διχοτόμηση του νησιού από το 1974 εξακολουθεί να επηρεάζει κάθε συζήτηση για θαλάσσιες ζώνες.
Ο χάρτης του Bloomberg και οι αντικρουόμενες διεκδικήσεις
Το δημοσίευμα συνοδεύεται από χάρτη που αποτυπώνει το περίπλοκο μωσαϊκό των διεκδικήσεων: το τουρκολιβυκό μνημόνιο, τις συμφωνίες Ελλάδας–Αιγύπτου, τις κυπριακές θαλάσσιες ζώνες και τις αξιώσεις του ψευδοκράτους. Η εικόνα αναδεικνύει πόσο πυκνό και εύφλεκτο είναι το γεωπολιτικό τοπίο της Ανατολικής Μεσογείου.
Η διεθνής αντίδραση
Οι ΗΠΑ καλούν Ελλάδα και Τουρκία να διατηρήσουν ανοιχτούς διαύλους επικοινωνίας, ιδιαίτερα σε ζητήματα που αφορούν την έρευνα και εκμετάλλευση υδρογονανθράκων. Η Ευρωπαϊκή Ένωση, από την πλευρά της, έχει στο παρελθόν απειλήσει την Άγκυρα με κυρώσεις για γεωτρητικές δραστηριότητες σε αμφισβητούμενες περιοχές.
Η νέα τουρκική πρωτοβουλία αναμένεται να παρακολουθηθεί στενά από Βρυξέλλες και Ουάσιγκτον, καθώς θα μπορούσε να επηρεάσει τη σταθερότητα σε μια περιοχή στρατηγικής σημασίας.
Προς νέο κύκλο έντασης;
Το σχέδιο Ερντογάν για ΑΟΖ 200 ναυτικών μιλίων εντάσσεται σε μια ευρύτερη στρατηγική προβολής ισχύος. Για την Ελλάδα και την Κύπρο, η θεσμοθέτηση τέτοιων αρμοδιοτήτων θα μπορούσε να ανοίξει νέο κύκλο έντασης, ιδιαίτερα αν συνοδευτεί από πρακτικές κινήσεις στο πεδίο.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν η Άγκυρα θα περιοριστεί σε ένα εσωτερικό νομικό εργαλείο πίεσης ή αν θα επιχειρήσει να το εφαρμόσει επιχειρησιακά. Σε κάθε περίπτωση, το μήνυμα είναι σαφές: η Τουρκία θέλει να εμφανιστεί ως κεντρικός παίκτης στις θαλάσσιες και ενεργειακές εξελίξεις της περιοχής.
Νέα τουρκική ρητορική για νησίδες και «γκρίζες ζώνες»: Πώς ερμηνεύουν τον νόμο αναλυτές στην Άγκυρα
Την ίδια ώρα που η τουρκική κυβέρνηση επεξεργάζεται το νέο πλαίσιο για τη «Γαλάζια Πατρίδα», Τούρκοι αναλυτές επιχειρούν να διευρύνουν το εύρος της συζήτησης, παρουσιάζοντας το νομοσχέδιο ως εργαλείο που μπορεί να επηρεάσει άμεσα το καθεστώς στο Αιγαίο. Ανάμεσά τους, ο πολιτικός αναλυτής Μέτε Σοχτάογλου, ο οποίος προχώρησε σε μια ιδιαίτερα επιθετική ερμηνεία, υποστηρίζοντας ότι η Άγκυρα θα αποκτήσει τη δυνατότητα να εμφανίζει νησιά, νησίδες και βραχονησίδες ως περιοχές υπό τουρκική δικαιοδοσία.
Σύμφωνα με τον Σοχτάογλου, το υπό διαμόρφωση πλαίσιο συνδέεται άμεσα με την πάγια τουρκική επιχειρηματολογία περί αποστρατιωτικοποίησης ελληνικών νησιών. Υποστήριξε ότι η Τουρκία θα μπορεί να χαρακτηρίζει ως «απειλή» όσα νησιά θεωρεί ότι έχουν στρατιωτικοποιηθεί κατά παράβαση διεθνών συμφωνιών, ανοίγοντας τον δρόμο για αποφάσεις του Συμβουλίου Ασφαλείας της χώρας που θα ενισχύουν την τουρκική θέση.
Ο ίδιος ισχυρίστηκε ότι ο νέος νόμος θα επιτρέψει στον Ερντογάν να προβάλλει ακόμη και μικρούς νησιωτικούς σχηματισμούς ως περιοχές «υπό τουρκικό έλεγχο», μια διατύπωση που προκαλεί ανησυχία, καθώς μεταφέρει τη συζήτηση από το επίπεδο της θεωρίας σε πιθανές επιχειρησιακές εφαρμογές.
Παράλληλα, ο Σοχτάογλου συνέδεσε το νομοσχέδιο με τη δράση του τουρκικού Ναυτικού και της Ακτοφυλακής, υποστηρίζοντας ότι οι δύο υπηρεσίες θα αποκτήσουν «νομική κάλυψη» για παρεμβάσεις σε περιπτώσεις που, κατά την τουρκική πλευρά, υπάρξουν περιστατικά «παρενόχλησης» Τούρκων αλιέων. Επέκτεινε μάλιστα την επιχειρηματολογία του και σε περιοχές όπου η Τουρκία δεν έχει κηρύξει ΑΟΖ, λέγοντας ότι ακόμη και εκεί η Άγκυρα θα μπορεί να προβάλλει δικαιοδοσία.
Παράλληλα, ο Σοχτάογλου συνέδεσε το νομοσχέδιο με τη δράση του τουρκικού Ναυτικού και της Ακτοφυλακής, υποστηρίζοντας ότι οι δύο υπηρεσίες θα αποκτήσουν «νομική κάλυψη» για παρεμβάσεις σε περιπτώσεις που, κατά την τουρκική πλευρά, υπάρξουν περιστατικά «παρενόχλησης» Τούρκων αλιέων. Επέκτεινε μάλιστα την επιχειρηματολογία του και σε περιοχές όπου η Τουρκία δεν έχει κηρύξει ΑΟΖ, λέγοντας ότι ακόμη και εκεί η Άγκυρα θα μπορεί να προβάλλει δικαιοδοσία.
Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκε και ο Οζάι Σεντίρ, διευθυντής της Milliyet, ο οποίος συνέδεσε τη συζήτηση για τη «Γαλάζια Πατρίδα» με τις ελληνικές θέσεις για τα 12 ναυτικά μίλια, τον χάρτη της Σεβίλλης και το Καστελόριζο. Κατά την άποψή του, το νέο πλαίσιο θα λειτουργήσει ως «νομική βάση» για την Τουρκία, επιτρέποντας στην Άγκυρα να απαιτεί λόγο και έγκριση για κάθε δραστηριότητα στο Αιγαίο, ακόμη και σε ζητήματα πολιτιστικού χαρακτήρα.
Τουρκικά μέσα ενημέρωσης, όπως η Yeni Şafak και το Haber7, παρουσιάζουν το νομοσχέδιο ως μια συνολική προσπάθεια κωδικοποίησης των τουρκικών θαλάσσιων αξιώσεων σε Μαύρη Θάλασσα, Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειο. Αναφέρονται μάλιστα σε πρόνοιες που σχετίζονται με τις λεγόμενες «γκρίζες ζώνες», αλλά και σε διαδικασίες που ενσωματώνουν τις θέσεις του τουρκικού υπουργείου Εξωτερικών, των Ενόπλων Δυνάμεων και του Ναυτικού.
Για την Αθήνα, οι τοποθετήσεις αυτές δεν αποτελούν απλώς μέρος της τουρκικής δημόσιας συζήτησης, αλλά ένδειξη του τρόπου με τον οποίο η Άγκυρα επιχειρεί να επεκτείνει το εύρος των διεκδικήσεών της, αξιοποιώντας ένα εσωτερικό νομικό πλαίσιο ως εργαλείο πίεσης και προβολής ισχύος στο Αιγαίο.
