Σε εξέλιξη βρίσκεται μια εξαιρετικά κρίσιμη διπλωματική προσπάθεια για τον τερματισμό της σύγκρουσης μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, με τις συνομιλίες να χαρακτηρίζονται από όλες τις πλευρές ως «καθοριστικές» και «τελευταία ευκαιρία»...για συμφωνία.
Οι διαπραγματεύσεις αναμένεται να ξεκινήσουν σήμερα στην πρωτεύουσα του Πακιστάν, Ισλαμαμπάντ, με τις αντιπροσωπείες των δύο χωρών να έχουν ήδη φτάσει στην πόλη μέσα σε κλίμα έντασης και αμοιβαίων προειδοποιήσεων.
Σκληρή στάση ΗΠΑ – απειλές για νέα στρατιωτική δράση
Ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ έχει προειδοποιήσει ότι οι ΗΠΑ δεν αποκλείουν την επανέναρξη στρατιωτικών επιθέσεων εάν δεν υπάρξει συμφωνία, υποστηρίζοντας ότι το Ιράν «δεν έχει χαρτιά» στις διαπραγματεύσεις.
Παράλληλα, η Ουάσινγκτον επιμένει ότι βασικός στόχος είναι να αποτραπεί η απόκτηση πυρηνικών όπλων από το Ιράν, ενώ τονίζει ότι η κατάσταση στον στρατηγικής σημασίας Πορθμό του Ορμούζ πρέπει να «εξομαλυνθεί».
Η ιρανική πλευρά εμφανίζεται πιο σίγουρη, με αξιωματούχους να υποστηρίζουν ότι η Τεχεράνη έχει ήδη κερδίσει πολιτικά το πλεονέκτημα της σύγκρουσης.
Βασικά αιτήματα του Ιράν αποτελούν:
η κατάπαυση του πυρός και στον Λίβανο,
η άρση των κυρώσεων και το «ξεπάγωμα» ιρανικών περιουσιακών στοιχείων στο εξωτερικό.
Ιρανοί διαπραγματευτές φέρονται να θεωρούν ότι οι ΗΠΑ έχουν εμπλακεί σε έναν πόλεμο που είναι ιδιαίτερα αντιδημοφιλής ακόμη και στο εσωτερικό τους, γεγονός που, κατά την εκτίμησή τους, μειώνει την πιθανότητα νέας στρατιωτικής κλιμάκωσης.
Ο ρόλος του Πακιστάν και οι διπλωματικές διεργασίες
Το Πακιστάν φιλοξενεί τις συνομιλίες σε συνθήκες αυξημένης ασφάλειας, με τον πρωθυπουργό Σεχμπάζ Σαρίφ να κάνει λόγο για «κρίσιμη και δύσκολη φάση» που μπορεί να κρίνει την πορεία της σύγκρουσης.
Παράλληλα, η ιρανική αντιπροσωπεία αναμένεται να έχει επαφές και με την πακιστανική ηγεσία, ενώ έχουν ήδη προηγηθεί συναντήσεις με στρατιωτικούς αξιωματούχους.
Οι βασικοί διαπραγματευτές
Την αμερικανική αποστολή φέρεται να ηγείται ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς, με τη συμμετοχή του ειδικού απεσταλμένου Στιβ Γουίτκοφ και του Τζάρεντ Κούσνερ.
Από την πλευρά του Ιράν, κομβικό ρόλο αναμένεται να έχουν:
ο πρόεδρος του Κοινοβουλίου Μοχάμεντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ,
ο υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί,
και ο γραμματέας του Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας Μπαqέρ Ζολγκαντρ.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον προκαλεί ο ρόλος του Γκαλιμπάφ, πρώην διοικητή των Φρουρών της Επανάστασης, ο οποίος θεωρείται πιθανός «κρίσιμος παίκτης» λόγω της σκληρής αλλά διαπραγματεύσιμης στάσης του.
Η «σκιά» της Μέσης Ανατολής και ο ρόλος του Λιβάνου
Καθοριστικό εμπόδιο στις συνομιλίες παραμένει η κατάσταση στον Λίβανο, όπου οι ισραηλινές επιχειρήσεις έχουν προκαλέσει εκατοντάδες θανάτους και έχουν εντείνει την περιφερειακή αστάθεια.
Το Ισραήλ έχει συμφωνήσει σε νέες διαπραγματεύσεις με τον Λίβανο με στόχο τον αφοπλισμό της Χεζμπολάχ, γεγονός που περιπλέκει ακόμη περισσότερο το διπλωματικό σκηνικό.
Παράλληλα με τις συνομιλίες ΗΠΑ–Ιράν, βρίσκονται σε εξέλιξη και διεργασίες για απευθείας διαπραγματεύσεις μεταξύ Ισραήλ και Λιβάνου, οι οποίες αναμένεται να ξεκινήσουν στις ΗΠΑ.
Ωστόσο, η κατάσταση παραμένει εκρηκτική, καθώς οι συγκρούσεις στα σύνορα και οι ισραηλινές επιθέσεις στον Λίβανο έχουν προκαλέσει εκατοντάδες θύματα και απειλούν να υπονομεύσουν κάθε προσπάθεια εκεχειρίας.
Παγκόσμια ανησυχία και ενεργειακή κρίση
Κεντρικό σημείο αντιπαράθεσης παραμένει ο Πορθμός του Ορμούζ, μέσω του οποίου περνά περίπου το 1/5 του παγκόσμιου πετρελαίου.
Η ένταση στον Πορθμό του Ορμούζ, από όπου διέρχεται σημαντικό ποσοστό του παγκόσμιου πετρελαίου, έχει προκαλέσει αυξήσεις στις τιμές ενέργειας, με το πετρέλαιο να παραμένει κοντά στα 100 δολάρια το βαρέλι.
Παράλληλα, δημοσιεύματα αναφέρουν πιθανές κινήσεις τρίτων χωρών που ενδέχεται να επηρεάσουν τις ισορροπίες, όπως η ενίσχυση της ιρανικής αντιαεροπορικής άμυνας από την Κίνα.
Η ένταση στην περιοχή έχει εκτοξεύσει τις τιμές του πετρελαίου, με το Brent να πλησιάζει τα 97 δολάρια το βαρέλι, σημειώνοντας άνοδο άνω του 30% από την έναρξη του πολέμου.
Η περιορισμένη ναυσιπλοΐα στον στρατηγικό αυτό δίαυλο συνεχίζει να αποτελεί βασικό μοχλό πίεσης στις διεθνείς αγορές και στις διαπραγματεύσεις.
Το διακύβευμα
Οι συνομιλίες στο Ισλαμαμπάντ θεωρούνται «τελευταία ευκαιρία» για διπλωματική εκτόνωση. Ωστόσο, το χάσμα μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν παραμένει μεγάλο, ενώ η κατάσταση στο πεδίο των συγκρούσεων συνεχίζει να τροφοδοτεί αβεβαιότητα για το αν μπορεί να υπάρξει πραγματική συμφωνία ή νέα κλιμάκωση.
Παράλληλα, προειδοποίησε ότι οι Ιρανοί αξιωματούχοι παραμένουν εν ζωή μόνο και μόνο για να συνεχιστούν οι διαπραγματεύσεις, εντείνοντας το ήδη φορτισμένο κλίμα.
Σε «κόκκινο» συναγερμό η Μέση Ανατολή: Τελεσίγραφο Τραμπ πριν τις κρίσιμες συνομιλίες με το Ιράν – «Γεμίζουμε τα πλοία με τα καλύτερα πυρομαχικά»
Της αμερικανικής αποστολής στις συνομιλίες ηγείται ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς, ο οποίος, αναχωρώντας για το Ισλαμαμπάντ, έστειλε σαφές μήνυμα προς την Τεχεράνη να «μην προσπαθήσει να τους ξεγελάσει», ενόψει των επαφών υψηλού ρίσκου που αναμένεται να πραγματοποιηθούν μέσα στο Σαββατοκύριακο.
Επικεφαλής μιας αποστολής περισσοτέρων των 70 ανθρώπων, ο ισχυρός πρόεδρος του ιρανικού κοινοβουλίου Μοχαμάντ Μπαγέρ Γαλιμπάφ έφθασε χθες βράδυ στο Πακιστάν.
Πριν από την έναρξη των συνομιλιών, το χρονοδιάγραμμα των οποίων δεν είναι γνωστό, κάθε πλευρά απηύθυνε τις δικές της προειδοποιήσεις.
«Έχουμε καλές προθέσεις, αλλά δεν έχουμε εμπιστοσύνη», δήλωσε ο Γαλιμπάφ κατά την άφιξή του στο Ισλαμαμπάντ. Οι προηγούμενες διαπραγματεύσεις με τις ΗΠΑ κατέληγαν πάντα σε «αποτυχίες και αθετημένες υποσχέσεις», δήλωσε ο ίδιος, σύμφωνα με την ιρανική κρατική τηλεόραση.
Από την πλευρά του, πριν επιβιβαστεί στο αεροπλάνο, ο Τζέι Ντι Βανς προειδοποίησε το Ιράν να μην επιχειρήσει «παιχνίδια» με την Ουάσινγκτον. «Εάν επιχειρήσουν να παίξουν μαζί μας, θα δουν ότι η δική μας διαπραγματευτική ομάδα δεν θα είναι τόσο δεκτική», δήλωσε. Ωστόσο, διαβεβαίωσε ότι «θα προσπαθήσει να διεξάγει θετικές διαπραγματεύσεις». Όπως και ο βασικός μεσολαβητής στις συνομιλίες, ο Πακιστανός πρωθυπουργός Σεχμπάζ Σαρίφ.
«Σε απάντηση στην ειλικρινή μου πρόσκληση, ηγέτες των δύο χωρών θα έλθουν στο Ισλαμαμπάντ όπου θα πραγματοποιηθούν διαπραγματεύσεις για να την εδραίωση της ειρήνης», δήλωσε ο Σαρίφ χθες σε διάγγελμά του προς τον πακιστανικό λαό.
Στο Ιράν, μια χώρα όπου οι αρχές έχουν προχωρήσει σε διακοπή της πρόσβασης στο ίντερνετ εδώ και περισσότερες από 1.000 ώρες, κάτοικοι εκφράζουν στο Γαλλικό Πρακτορείο στις αμφιβολίες τους για τις διαπραγματεύσεις.
«Δεν θα πρέπει να παίρνουμε τον Τραμπ τόσο στα σοβαρά. Θέλει να σβήσει έναν πολιτισμό από τον χάρτη και 12 ώρες αργότερα θέτει σε ισχύ μια κατάπαυση πυρός που δεν βασίζεται σε τίποτα», δήλωσε 30χρονος κάτοικος που θέλησε να διατηρήσει την ανωνυμία του.
Η ιρανική αντιπροσωπεία έχει ήδη φτάσει στην πακιστανική πρωτεύουσα, με ιρανικά μέσα να αναφέρουν ότι οι συνομιλίες θα ξεκινήσουν μόνο εφόσον η Ουάσιγκτον αποδεχθεί συγκεκριμένες προϋποθέσεις της Τεχεράνης, όπως η άρση κυρώσεων και η κατάπαυση του πυρός στον Λίβανο.
«Φρούριο» το Ισλαμαμπάντ
Την ίδια ώρα, το Πακιστάν έχει θέσει το Ισλαμαμπάντ σε πρωτοφανές καθεστώς ασφαλείας, με χιλιάδες δυνάμεις να έχουν αναπτυχθεί, καθώς ο πρωθυπουργός της χώρας χαρακτήρισε τις συνομιλίες «καθοριστικές» για την έκβαση της σύγκρουσης.
Στο παρασκήνιο, η ένταση παραμένει υψηλή και σε άλλα μέτωπα. Η Χεζμπολάχ ανακοίνωσε επίθεση με drone κατά Ισραηλινών στρατιωτών στον νότιο Λίβανο, ως απάντηση σε πρόσφατες επιθέσεις του Ισραήλ, ενώ η διαφωνία για το αν η εκεχειρία καλύπτει και τον Λίβανο απειλεί να τινάξει στον αέρα τις διαπραγματεύσεις.
Παράλληλα, το Ιράν θέτει ως όρο για την πρόοδο των συνομιλιών όχι μόνο την άρση των κυρώσεων, αλλά και την απελευθέρωση δεσμευμένων περιουσιακών στοιχείων, καθώς και σαφή δέσμευση για παύση των εχθροπραξιών στον Λίβανο.
Οι εξελίξεις αυτές καθιστούν τις συνομιλίες στο Ισλαμαμπάντ «οριακές», με τη διεθνή κοινότητα να παρακολουθεί με αγωνία, καθώς μια πιθανή αποτυχία θα μπορούσε να οδηγήσει σε νέα κλιμάκωση της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή, με απρόβλεπτες συνέπειες σε παγκόσμιο επίπεδο.
Εν τω μεταξύ, ανακοινώθηκε την Παρασκευή ότι ο Λίβανος και το Ισραήλ συμφώνησαν να συναντηθούν στην Ουάσινγκτον την Τρίτη για να συζητήσουν μια κατάπαυση του πυρός και να ορίσουν ημερομηνία έναρξης συνομιλιών. Η ημερομηνία της συνάντησης ορίστηκε κατά τη διάρκεια τηλεφωνικής επικοινωνίας μεταξύ της πρέσβειρας του Λιβάνου στις ΗΠΑ, Νάντα Χαμαντέχ Μουαουάντ, του πρέσβη του Ισραήλ στις ΗΠΑ, Γεχίελ Λάιτερ, και του πρέσβη των ΗΠΑ στον Λίβανο, Μάικλ Ίσα. Η συνομιλία την Τρίτη θα πραγματοποιηθεί με τη μεσολάβηση των ΗΠΑ και θα πραγματοποιηθεί στο Στέιτ Ντιπάρτμεντ.
Ο Μοχάμεντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ, πρόεδρος του κοινοβουλίου του Ιράν, δήλωσε στο X την Παρασκευή : «Δύο από τα μέτρα που συμφωνήθηκαν αμοιβαία μεταξύ των μερών δεν έχουν ακόμη εφαρμοστεί: η κατάπαυση του πυρός στον Λίβανο και η αποδέσμευση των δεσμευμένων περιουσιακών στοιχείων του Ιράν πριν από την έναρξη των διαπραγματεύσεων. Αυτά τα δύο ζητήματα πρέπει να εκπληρωθούν πριν από την έναρξη των διαπραγματεύσεων».
Το βράδυ της Παρασκευής δεν ήταν σαφές εάν ο Καλιμπάφ και ο Αμπάς Αραγτσί, υπουργός Εξωτερικών του Ιράν, εξακολουθούσαν να σχεδιάζουν να πετάξουν στην Ισλαμαμπάντ για να ηγηθούν της αντιπροσωπείας τους. Τον περασμένο μήνα αναφέρθηκε ότι το Ισραήλ αφαίρεσε τον Καλιμπάφ και τον Αραγτσί από τη λίστα των στόχων της βομβαρδιστικής του εκστρατείας, κατόπιν αιτήματος της Ουάσινγκτον.
Ο Ντόναλντ Τραμπ τροφοδότησε την αβεβαιότητα λέγοντας ότι οι αμερικανικές δυνάμεις επανεξοπλίζονται και είναι έτοιμες να επιστρέψουν στην επίθεση εάν οι διαπραγματεύσεις αποτύχουν.
«Έχουμε μια επανεκκίνηση. Φορτώνουμε τα πλοία με τα καλύτερα πυρομαχικά, τα καλύτερα όπλα που κατασκευάστηκαν ποτέ – ακόμα καλύτερα από αυτά που κάναμε προηγουμένως και τα διαλύσαμε», δήλωσε ο πρόεδρος των ΗΠΑ στην New York Post . «Και αν δεν έχουμε συμφωνία, θα τα χρησιμοποιούμε, και θα τα χρησιμοποιούμε πολύ αποτελεσματικά».
Αργότερα την Παρασκευή, ο Τραμπ ακολούθησε τις απειλές του με μια ανάρτηση στον δικό του ιστότοπο κοινωνικής δικτύωσης, δηλώνοντας: «Οι Ιρανοί δεν φαίνεται να συνειδητοποιούν ότι δεν έχουν χαρτιά, εκτός από έναν βραχυπρόθεσμο εκβιασμό του κόσμου χρησιμοποιώντας τις Διεθνείς Πλωτές Οδούς. Ο μόνος λόγος που είναι ζωντανοί σήμερα είναι για να διαπραγματεύονται!»
Οι Ιρανοί και οι Πακιστανοί μεσολαβητές λένε ότι η συμφωνία κατάπαυσης του πυρός δύο εβδομάδων που επιτεύχθηκε μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν τη νύχτα της 7ης Απριλίου περιελάμβανε και τον Λίβανο. Ο Τραμπ και ο πρωθυπουργός του Ισραήλ, Μπενιαμίν Νετανιάχου, λένε ότι αυτό δεν ισχύει, και ότι το Ισραήλ συνέχισε να βομβαρδίζει τον Λίβανο στην επίθεσή του εναντίον της Χεζμπολάχ, του στενότερου συμμάχου του Ιράν στην περιοχή, ακόμη και αφού ο Νετανιάχου δήλωσε ότι ήταν έτοιμος να ξεκινήσει ειρηνευτικές συνομιλίες με την κυβέρνηση του Λιβάνου.
Περισσότεροι από 300 Λιβανέζοι πολίτες έχουν σκοτωθεί από ισραηλινούς βομβαρδισμούς από την έναρξη της εκεχειρίας. Ο πρόεδρος της χώρας, Τζόζεφ Αούν, δήλωσε την Παρασκευή ότι 13 μέλη του προσωπικού ασφαλείας του κράτους σκοτώθηκαν σε ισραηλινή επιδρομή σε κυβερνητικό κτίριο στη νότια πόλη Ναμπατιέχ.
Ο ρόλος του πετρελαίου και το Στενό του Ορμούζ
Ο Τραμπ κατηγόρησε το Ιράν ότι κάνει «πολύ κακή δουλειά» επιτρέποντας στο πετρέλαιο να περνάει από το στενό, προσθέτοντας σε μια ανάρτηση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης που έκανε χθες το βράδυ: «Αυτή δεν είναι η συμφωνία που έχουμε!»
Η απότομη αύξηση της τιμής του πετρελαίου που προκλήθηκε από την επίθεση ΗΠΑ-Ισραήλ στο Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου, και η απάντηση του Ιράν κλείνοντας το στενό του Ορμούζ σε πετρελαιοφόρα και άλλα πλοία, αποτελεί άμεση πολιτική απειλή για τον πρόεδρο πριν από τις εκλογές για το Κογκρέσο τον Νοέμβριο.
Παρά τις αβέβαιες προοπτικές για την κατάπαυση του πυρός, ο τόνος του Βανς ήταν γενικά αισιόδοξος καθώς επιβιβαζόταν στην Πολεμική Αεροπορία Δύο. «Ανυπομονούμε για τη διαπραγμάτευση. Νομίζω ότι θα είναι θετική», είπε ο Βανς. «Εάν οι Ιρανοί είναι πρόθυμοι να διαπραγματευτούν με καλή πίστη, είμαστε σίγουρα πρόθυμοι να τους τείνουμε το χέρι».
«Αν προσπαθήσουν να μας εκμεταλλευτούν, τότε θα διαπιστώσουν ότι η διαπραγματευτική ομάδα δεν είναι και τόσο δεκτική» πρόσθεσε.
Ο διεθνής διαπραγματευτής του Τραμπ, Στιβ Γουίτκοφ, αναμενόταν επίσης να βρίσκεται στην αμερικανική αντιπροσωπεία, όπως και ο γαμπρός του προέδρου, Τζάρεντ Κούσνερ. Ο Γουίτκοφ και ο Κούσνερ συμμετείχαν σε συνομιλίες με Ιρανούς διαπραγματευτές πριν από την αμερικανοϊσραηλινή επίθεση, η οποία είχε επικεντρωθεί στο πυρηνικό και πυραυλικό πρόγραμμα του Ιράν.
Οι Ομανοί μεσολαβητές αυτών των συνομιλιών, καθώς και οι παρατηρητές της βρετανικής κυβέρνησης, πίστευαν ότι είχε σημειωθεί ουσιαστική πρόοδος και ανέμεναν έναν ακόμη γύρο διαπραγματεύσεων όταν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ εξαπέλυσαν την αιφνιδιαστική τους επίθεση στις 28 Φεβρουαρίου.
Μετά από περισσότερες από πέντε εβδομάδες βομβαρδισμών, η εκστρατεία σκότωσε τον ανώτατο ηγέτη του Ιράν, Αλί Χαμενεΐ, αλλά απέτυχε να εκδιώξει το ισλαμικό καθεστώς στην Τεχεράνη. Προκάλεσε επίσης σοβαρές απώλειες στις ένοπλες δυνάμεις του Ιράν, αλλά κατάφεραν να απειλήσουν τη ναυτιλία στο στενό του Ορμούζ και να διακόψουν τη ροή του ενός πέμπτου του παγκόσμιου πετρελαίου και υγροποιημένου ορυκτού φυσικού αερίου.
Οι συνομιλίες στο Ισλαμαμπάντ αναμένεται να επικεντρωθούν στο άνοιγμα του στενού, καθώς και στο μέλλον του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν και την προοπτική άρσης των κυρώσεων. Το Ιράν λέει ότι θα απαιτήσει επίσης αποζημιώσεις για τις ζημιές από τον πόλεμο. Σύμφωνα με την Washington Post , η αντιπροσωπεία του Vance σκοπεύει να απαιτήσει την απελευθέρωση των Αμερικανών που κρατούνται στο Ιράν.
