Το Ιράν.
Αν και η φυσική της απόσταση απ’ την πατρίδα της είναι μεγάλη, τις τελευταίες ημέρες όλες οι σκέψεις της Μάριαμ περιστρέφονται γύρω απ’ τον πόλεμο στην Μέση Ανατολή και την οικογένειά της, που βρίσκεται ακόμα στο Ιράν. Τα συναισθήματα που τη διακατέχουν είναι έντονα, αλλά οι απόψεις της για την κατάσταση και το μέλλον της χώρας της είναι ακόμη πιο ισχυρές – και δε διστάζει να τις μοιραστεί με το κοινό στην Ελλάδα, μία χώρα που έχει επισκεφθεί και αγαπήσει στις διακοπές της.
Ακολουθεί ολόκληρη η συνέντευξη.
Καταρχάς, Μάριαμ, πώς βρέθηκες στη Γερμανία;
Στη Γερμανία ήρθα πριν περίπου οκτώ χρόνια, αρχικά για μεταπτυχιακές σπουδές στην πληροφορική, όμως μετά έμεινα και για δουλειά.
Άρα το πρώτο σου πτυχίο το έκανες στο Ιράν; Πόσο εύκολο είναι για μία γυναίκα να σπουδάσει και ειδικά σε έναν τομέα που ακόμα και στη Δύση θεωρείται, σε μεγάλο βαθμό, «ανδρική υπόθεση;»
Στο Ιράν, πολλές γυναίκες σπουδάζουν – και μπορούν σπουδάσουν τα πάντα. Οι περισσότεροι άνθρωποι που γνωρίζω και είναι στην ηλικία μου έχουν σπουδάσει κάτι, έχουν τουλάχιστον ένα πτυχίο. Στο Πανεπιστήμιο υπάρχουν και γυναίκες καθηγήτριες, σε όλους τους κλάδους.
Τα Πανεπιστήμιά σας είναι δηλαδή ενιαία; Άνδρες και γυναίκες σπουδάζουν μαζί;
Υπάρχουν και Πανεπιστήμια που είναι αποκλειστικά ανδρών ή γυναικών, ωστόσο αρκετά είναι ενιαία, όπως και αυτό στο οποίο πήγα, το οποίο να πούμε πως ήταν ένα ιδιωτικό Πανεπιστήμιο. Αργότερα, πριν έρθω στη Γερμανία, δούλεψα για κάποιο διάστημα στο Χρηματιστήριο.
Άρα δε βίωσες διακρίσεις μεγαλώνοντας, σπουδάζοντας και δουλεύοντας στο Ιράν;
Εννοείται πως βίωσα.
Έχεις κάποια παραδείγματα να μου δώσεις;
Αμέτρητα! Ας πούμε για το Πανεπιστήμιο – που όπως είπα, ήταν ιδιωτικό. Παρά ταύτα, στην είσοδό του υπήρχαν κάποιες γυναίκες «σεκιούριτι» που κάθε πρωί έλεγχαν την εμφάνισή μας και είτε μας άφηναν να περάσουμε, είτε μας έστελναν πίσω σπίτι μας. Αν η στολή σου ήταν λίγο πιο κοντή από το επιτρεπόμενο όριο, αν είχες βαμμένα νύχια, αν έκριναν πως είχες υπερβολικό μακιγιάζ, δεν σε άφηναν να περάσεις.
Ένα εξάμηνο, αντιμετώπισα πρόβλημα με την εγγραφή μου, μού την είχαν «παγώσει». Ο λόγος ήταν ότι μου είχε γίνει πολλές φορές παρατήρηση για την εμφάνισή μου και ότι είχα θεαθεί να μιλάω «παραπάνω απ’ ό,τι έπρεπε» με κάποιους άνδρες συμφοιτητές.
Στον εργασιακό χώρο επικρατεί παρόμοια κατάσταση;
Φυσικά, ως γυναίκες είχαμε συγκεκριμένα ρούχα που έπρεπε να φοράμε – δύο στολές που μας τις έδιναν στην αρχή. Σ’ έναν εργασιακό χώρο, ακόμα και αν δουλεύεις μαζί με άνδρες, δεν επιτρέπεται να μιλάς πολύ μαζί τους. Αν σε δουν, δε, να γελάς ή να αστειεύεσαι με άνδρες συναδέλφους, άνετα χάνεις τη δουλειά σου. Μπορούμε να σπουδάζουμε και να εργαζόμαστε, ναι – και να οδηγούμε μπορούμε! Αλλά, αν στην οδήγηση σου φύγει λίγο το μαντήλι από τα μαλλιά – ή δεν το φοράς – υπάρχουν κάμερες που σε καταγράφουν και σίγουρα κάποια ποινή σε περιμένει.
Τι είδους ποινή;
Φυλακή. Αλλά πολλές φορές, και βασανιστήρια. Το θέμα είναι ότι ποτέ δεν ξέρεις πού θα πέσεις – και ήδη ο ισλαμικός νόμος υπαγορεύει ότι π.χ., για την κατανάλωση αλκοόλ, η ποινή είναι 40 μαστιγώματα. Για την μαντίλα, το Ισλάμ αναφέρει ότι τα κορίτσια πρέπει να τη φοράνε απ’όταν κλείσουν τα εννιά. Δεν το κάνουν όλες – εμένα, ας πούμε, η οικογένειά μου, δεν μου επέβαλε την μαντίλα ως παιδί. Αλλά το θέμα είναι ότι, στο Ιράν, αν σε πιάσουν χωρίς μαντίλα ή δεν είναι σωστά φορεμένη, ανάλογα με το πόσο «σοβαρό» είναι το παράπτωμά σου και πού θα πέσεις, μπορούν να σου κάνουν διάφορα πράγματα.
Τα πάρτι, οι συναθροίσεις, επίσης απαγορεύονται. Ειδικά αν σε αυτά βρίσκονται γυναίκες και άνδρες. Πες ότι καλείς στο σπίτι σου την παρέα σου, αγόρια και κορίτσια, για να δείτε μία ταινία. Αν σας πάρουν χαμπάρι, πάτε όλοι μέσα. Ακόμα και αν δεν κάνατε τίποτα. Δεν υπάρχει η δικαιολογία «απλώς βλέπαμε ταινία». Θα σας πουν ότι, απ’ την στιγμή που άνδρες και γυναίκες βρίσκονται στον ίδιο χώρο, τα πάντα μπορούν να συμβούν…
Εσύ, δηλαδή, ως έφηβη, δεν διασκέδαζες καθόλου;
Διασκέδαζα και δεν ήμουν η μόνη. Είμαι απ’ το Κάρατζ, μία πόλη – «δορυφόρο» της Τεχεράνης, με περίπου 1,5 εκατομμύριο κόσμο. Πάρτι γίνονται πολλά, απλώς είναι παράνομα. Και σε συναυλίες πηγαίναμε – όπου οι καλλιτέχνες, βέβαια, είναι αποκλειστικά άνδρες, αφού απαγορεύεται μία γυναίκα να τραγουδάει και να χορεύει επί σκηνής…θεωρείται πολύ «σέξι», απρεπές. Οι θεατές επίσης πρέπει να κάθονται και να μην κουνάνε ρούπι.
Σε μία συναυλία λοιπόν που είχα πάει, δεν με άφησαν να μπω με το παλτό που φόραγα, γιατί ήταν…κόκκινο. Στο εμπορικό κέντρο που πήγαινα με την παρέα μου ως έφηβη μπαίναμε από το γκαράζ, για να αποφύγουμε την κεντρική είσοδο, όπου πάλι οι «σεκιούριτι» θα μας περνούσαν ακτινογραφία.
Τη φορά που φοβήθηκα πιο πολύ, όμως, ήταν τότε που μας σταμάτησαν, εμένα και κάτι φίλες μου, γιατί ήμασταν σε ένα αυτοκίνητο μαζί με αγόρια. Το σανιδώσαμε, φύγαμε, δεν πάθαμε τίποτα και καταφέραμε να γλιτώσουμε.
Έχω γελάσει πολύ, μεγαλώνοντας στο Ιράν, όμως το ότι απαγορεύονται ένα σωρό – φυσιολογικά, κατά τ’ άλλα, πράγματα – σημαίνει ότι έχεις μονίμως μέσα σου ένα μεγάλο άγχος, έναν διαρκή φόβο.
Μια που λέμε για φόβο, φοβάσαι με όσα γίνονται τώρα στο Ιράν; Η οικογένειά σου είναι εκεί. Πώς το βιώνουν;
Με την οικογένειά μου κατάφερα να μιλήσω δύο φορές μέχρι στιγμής, για περίπου τρία και πέντε λεπτά, αντίστοιχα. Φοβούνται μεν, αλλά έχουν πολλή ελπίδα. Έχω μία ανιψιά τριών ετών που την λατρεύω, και για αυτήν ανησυχώ κυρίως. Για να μην τρομάζει με τις εκρήξεις, της έχουν μάθει ότι είναι κάτι «καλό» και τώρα, κάθε φορά που ακούει κρότο, ενθουσιάζεται…
Στο Ιράν, αλήθεια, υπάρχουν καταφύγια; Δεν ήχησαν σειρήνες όταν ξέσπασαν οι επιθέσεις;
Όχι βέβαια, αφού το καθεστώς αυτό δε νοιάζεται για τους πολίτες του. Ούτε καταφύγια υπάρχουν, ούτε σειρήνες, ούτε αυτά τα μηνύματα στο κινητό που μας στέλνουν στην Ευρώπη (σς. τύπου 112).
Και οι άνθρωποι τι κάνουν για να προστατευτούν;
Αυτό που αποφεύγουν είναι το να στέκονται ή να κοιμούνται κοντά σε παράθυρα. Κατά τ’ άλλα, οι άνθρωποι εκεί μου λένε πως οι επιθέσεις που γίνονται είναι πολύ στοχευμένες, σε γραφεία των Φρουρών της Επανάστασης, αστυνομικά τμήματα, στρατιωτικές εγκαταστάσεις…
Είχατε βέβαια και το περιστατικό με το σχολείο, όπου φέρεται να σκοτώθηκαν περίπου 170 παιδιά.
Ναι, και είναι πολύ λυπηρό. Εγώ πιστεύω ότι όλα τα σενάρια παίζουν. Να έγινε επίτηδες, να έγινε από λάθος, ή ακόμα και να είναι προπαγάνδα του καθεστώτος. Σε κάθε περίπτωση, είναι πόλεμος…και αυτά στον πόλεμο συμβαίνουν.
Εσύ άρα, απ’ότι καταλαβαίνω, είσαι υπέρ του πολέμου στη χώρα σου.
Είναι αναγκαίος. Είναι η μόνη μας ελπίδα να απαλλαγούμε από αυτό το καθεστώς. Στις 8 και 9 Γενάρη, το καθεστώς σκότωσε 40.000 ανθρώπους που διαδήλωναν. Δικούς του πολίτες. Τι διαφορά έχει αυτό από έναν πόλεμο; Τουλάχιστον, τώρα μπορούμε να τους ξεφορτωθούμε. Οι άνθρωποι που διαδήλωναν είναι ήρωες. Όμως μόνοι τους, άοπλοι, είναι καταδικασμένοι σε θάνατο. Τίποτα δεν θα αλλάξει έτσι.
Η οικογένειά σου, που είναι εκεί και βιώνει όλο αυτό τον τρόμο, δεν σκέφτηκε ποτέ να φύγει όπως εσύ; Δεν έψαξαν να βρουν, ας πούμε, κάποιο τρόπο να έρθουν στη Γερμανία;
Όχι. Γενικά, ο περισσότερος κόσμος δεν θέλει να εγκαταλείψει το Ιράν, ειδικά τώρα. Περιμένουν την κατάλληλη στιγμή για να βγουν στους δρόμους. Ο πόλεμος είναι απαραίτητος για να ξεκινήσει η αλλαγή, όμως την τελευταία κουβέντα για να ανατραπεί το καθεστώς θα την πει ο κόσμος.
Κάτι παρόμοιο είπε και ο γιος του τελευταίου σάχη, αν θυμάμαι καλά. Την ημέρα που ξεκίνησαν οι επιθέσεις, είπε «περιμένετε και θα σας πω πότε να ξαναβγείτε στους δρόμους».
Ναι, ακριβώς.
Να υποθέσω ότι τον στηρίζεις;
Τον στηρίζω ως ηγέτη της επανάστασης, όχι ως βασιλιά…Από την οικογένειά μου έχω ακούσει ότι τότε ήταν καλύτερα τα πράγματα. Η οικονομία ήταν σε ανάπτυξη. Εννοείται ότι υπήρχαν προβλήματα. Αλλά όποιον ρωτήσεις σήμερα, που είχε ζήσει το τότε καθεστώς, θα σου πει ότι τότε ήταν καλύτερα. Αυτή την στιγμή, ο κατώτατος μισθός στο Ιράν είναι 200 δολάρια.
Έχουμε πολύ φθηνό πετρέλαιο, αυτό είναι αλήθεια, αλλά τα προϊόντα που εισάγουμε είναι σε τιμές σαν της Γερμανίας περίπου…π.χ. τρόφιμα, κρέατα, φρούτα και τα λοιπά. Τα αυτοκίνητα είναι πολύ ακριβά επίσης. Μία οικογένεια με τέσσερα μέλη, αν είναι και στο νοίκι, πώς θα ζήσει με 200 δολάρια τον μήνα; Ειδικά αν δουλεύει μόνο ο άνδρας.
Δεν σε προβληματίζει το γεγονός πως, αν όντως έρθει στην εξουσία ο Παχλαβί, με την στήριξη των ΗΠΑ, η χώρα σου θα γίνει έρμαιο των αμερικανικών συμφερόντων;
Κοίταξε να δεις. Ακόμα και αν πει ότι το 50% των εσόδων πάει στον Τραμπ, πάλι οικονομικά καλύτερα θα είμαστε. Τώρα, όπως έχουν τα πράγματα με τις κυρώσεις, πουλάμε στην Κίνα ή στην Ινδία «υπογείως» και με τη διαφθορά που επικρατεί στην κυβέρνηση, δεν πάει σχεδόν τίποτα στον λαό. Αντίθετα στέλνουμε στους Χούθι, στη Χαμάς, στη Χεσμπολά… Η Ινδία, μια και την ανέφερα, δεν έχει δικά της ορυκτά καύσιμα. Βγάζει όμως πολλούς εκπαιδευμένους προγραμματιστές, πληροφορικάριους κτλ. Αυτοί μπορούν να δουλέψουν με τις ΗΠΑ, με τη Γερμανία… Εμείς έχουμε επίσης πολλούς – ίσως είμαστε οι τέταρτοι στον κόσμο – και τη βγάζουν ίσως όχι με διακόσια, αλλά με εξακόσια δολάρια.
Εμείς έχουμε πετρέλαιο, αέριο, ορυχεία, είμαστε και πάλι οι τρίτοι ή τέταρτοι στον κόσμο, και τα κοινωνικά επιδόματα ισοδυναμούν με πέντε δολάρια το άτομο τον μήνα. Με τόσα ορυκτά και να παίρνεις 5 δολάρια; Για να μην μιλήσω για τον τουρισμό. Έχουμε αρχαιολογικά αξιοθέατα, πολιτισμό, παραλίες στην Κασπία, βουνά, τοπία…Εσύ θα πήγαινες όμως για διακοπές στο Ιράν;
Υπάρχει ένα πανέμορφο μνημείο, το Παλάτι του Γκολεστάν, που καταστράφηκε μερικώς από τους αμερικανικούς βομβαρδισμούς. Όταν το είδα ειλικρινά στεναχωρέθηκα πολύ. Δεν είμαι φαντασιόπληκτη να θεωρώ πως αν αλλάξει το καθεστώς, όλα θα είναι τέλεια. Συνολικά όμως ναι. Προτιμώ να πηγαίνει ακόμα και το 50% των εσόδων στον Τραμπ. Καλύτερα θα είναι.
Αλήθεια, εκτός από τον Παχλαβί ή κάποιον σαν τον Παχλαβί, υπάρχει άλλη εναλλακτική;
Δεν υπάρχει κάποια εναλλακτική που να μπορούμε να εμπιστευτούμε ότι δεν θα μας «γυρίσει» πάλι στην Ισλαμική Δημοκρατία. Όταν γίνονται εκλογές κάθε τέσσερα χρόνια και έχουν υπάρξει φορές που το καθεστώς υποστήριζε ανοιχτά όλους τους υποψηφίους, ποιον να εμπιστευτούμε;
Είναι ξεκάθαρο λοιπόν πως θες να πέσει το καθεστώς. Πιστεύεις όμως ότι θα πέσει;
Μου φαίνεται ακόμα σαν όνειρο που ο Χαμενεϊ είναι νεκρός…είμαι, όμως, αισιόδοξη. Θα έδινα πιθανότητα άνω του 50% να πέσει. Ο περισσότερος κόσμος δεν θέλει αυτό το καθεστώς – και όχι μόνο λόγω της καταπίεσης. Είναι και οικονομικοί οι λόγοι.
Στα πλάνα που κυκλοφόρησαν, είδαμε πράγματι πολλούς να πανηγυρίζουν με τον θάνατο του Χαμενεϊ, τόσο μέσα στο Ιράν όσο και στην Ευρώπη. Είδαμε όμως και αρκετούς να κλαίνε. Ένας απλός άνθρωπος που δεν έχει σχέση με το καθεστώς, δεν είναι διαπλεκόμενος και δεν έχει συμφέροντα, γιατί να κλάψει;
Έχει να κάνει με τη θρησκεία. Κάποιοι άνθρωποι θεωρούν ότι ο Χαμενεϊ τους προστάτευε, ως Σιίτες. Τώρα φοβούνται. Είμαστε 93 εκατομμύρια άνθρωποι στο Ιράν, αυτοί που πραγματικά στηρίζουν το καθεστώς είναι γύρω στο 20% – που είναι, βέβαια, ένας μεγάλος αριθμός.
Η πλειοψηφία Σιίτες δεν είναι ούτως ή άλλως;
Ναι, είναι. Και πριν την Ισλαμική Δημοκρατία, η πλειοψηφία στο Ιράν ήταν Σιίτες, απλώς τότε υπήρχε και η επιλογή του να μην είσαι. Τώρα, ό,τι και αν είσαι, πρέπει να δηλώνεις παντού Σιίτης – στην ταυτότητά σου, στις αιτήσεις για δουλειά, αλλιώς μπορεί να έχεις προβλήματα. Ο περισσότερος κόσμος, πάντως, είναι δεν είναι Σιίτες, δεν θέλουν το καθεστώς. Ένας λόγος είναι και ότι αυτό που μας επιβάλλει πολιτισμικά το καθεστώς δεν έχει σχέση με το Ιράν, με τις παραδόσεις, την ιστορία μας. Μας επιβάλλουν μία αυστηρή, ισλαμική κουλτούρα, μία κουλτούρα αραβική.
Αν αλλάξει το καθεστώς, θα σκεφτόσουν να επιστρέψεις στο Ιράν;
Ναι, θα το σκεφτόμουν.
Έχεις έρθει και στην Ελλάδα, που μου είπες πως σου άρεσε πολύ. Την συνέντευξη αυτή θα τη διαβάσουν Έλληνες. Τι θα ήθελες να τους πεις;
Στην Ελλάδα έχετε και εσείς τα δικά σας προβλήματα. Όμως δεν μπορείτε εύκολα να καταλάβετε πώς είναι να μεγαλώνει κανείς σε μία χώρα όπως το Ιράν. Ως γυναίκα, νιώθω πως μου «κλέψανε» την παιδική μου ηλικία και την εφηβεία μου. Αλλά ό,τι έγινε, έγινε και δεν είναι αναστρέψιμο. Έχω όμως ελπίδα για τις επόμενες γενιές.
