Ένας 14χρονος Παλαιστίνιος έφηβος ονόματι Τζαντ Τζαντάλα πυροβολήθηκε από πολύ κοντινή απόσταση από στρατιώτες του Ισραήλ σε ένα προσφυγικό στρατόπεδο στην κατεχόμενη Δυτική Όχθη.
Καθώς ο Τζαντ κείτονταν αναίσθητος σε ένα σοκάκι, οι στρατιώτες δημιούργησαν έναν κλοιό γύρω του και εμπόδισαν δύο παλαιστινιακά ασθενοφόρα να τον προσεγγίσουν. Σύμφωνα με βίντεο και μαρτυρίες αυτοπτών μαρτύρων που φέρνει στη δημοσιότητα το BBC, οι στρατιώτες – 14 συνολικά – στάθηκαν γύρω από τον Τζαντ για τουλάχιστον 45 λεπτά, ενώ αυτός αιμορραγούσε από μία ή περισσότερες πληγές από πυροβολισμούς.
Όλοι οι Ισραηλινοί στρατιώτες εκπαιδεύονται στην αντιμετώπιση τραυμάτων και κάθε ισραηλινή μονάδα μάχης πρέπει να περιλαμβάνει έναν ειδικά εκπαιδευμένο γιατρό, αλλά κανένας από τους στρατιώτες δεν φάνηκε να παρέχει στον Τζαντ ιατρική βοήθεια που θα του έσωζε τη ζωή. Σε ορισμένα σημεία, φάνηκαν να αγνοούν τις επανειλημμένες προσπάθειες του Τζαντ να τραβήξει την προσοχή τους. Οι Ισραηλινές Αμυντικές Δυνάμεις (IDF) δήλωσαν στο BBC ότι οι στρατιώτες είχαν παράσχει «αρχική ιατρική περίθαλψη», αλλά ένας εκπρόσωπος αρνήθηκε να δώσει λεπτομέρειες σχετικά με τη φύση ή το χρόνο της περίθαλψης.
Ο IDF κατηγόρησε επίσης τον Τζαντ ότι πέταξε μια πέτρα, κάτι που, σύμφωνα με τους κανόνες εμπλοκής τους, επιτρέπει στους στρατιώτες να χρησιμοποιήσουν θανατηφόρα βία. Ωστόσο, το βίντεο του συμβάντος δείχνει έναν στρατιώτη των IDF να ρίχνει ένα αντικείμενο δίπλα στον Τζαντ μετά τον πυροβολισμό του και στη συνέχεια να το φωτογραφίζει – μια ενέργεια που, σύμφωνα με την οικογένεια του Τζαντ και μια κορυφαία οργάνωση ανθρωπίνων δικαιωμάτων, φαίνεται να αποτελεί απόπειρα να τον ενοχοποιήσουν.
Οι στρατιώτες τελικά φόρτωσαν τον Τζαντ στο πίσω μέρος ενός ισραηλινού στρατιωτικού οχήματος, αλλά σε κάποιο σημείο, είτε πριν είτε μετά από αυτό, πέθανε. Ακόμα δεν είναι σαφές σε ποιο σημείο του σώματός του ή πόσες φορές πυροβολήθηκε, επειδή ο ισραηλινός στρατός αρνήθηκε να επιστρέψει το σώμα του στην οικογένειά του και δεν απάντησε σε καμία ερώτηση σχετικά με τα τραύματά του.
Βολή από κοντινή απόσταση
Ο Τζαντ γεννήθηκε και μεγάλωσε στο αλ-Φάρα, ένα προσφυγικό στρατόπεδο στη Δυτική Όχθη που φιλοξενεί περίπου 10.000 Παλαιστινίους. Μαζί με άλλα παρόμοια στρατόπεδα στα κατεχόμενα εδάφη, υπόκειται σε συχνές επιδρομές του ισραηλινού στρατού, οι οποίες, σύμφωνα με το Ισραήλ, είναι απαραίτητες για την καταπολέμηση των ένοπλων ομάδων που δραστηριοποιούνται εκεί.
Από πολλές απόψεις, ο θάνατος του Τζαντ δεν ήταν ασυνήθιστος. Σύμφωνα με τον ΟΗΕ, 55 παιδιά σκοτώθηκαν από τις ισραηλινές δυνάμεις στη Δυτική Όχθη πέρυσι και 227 έχουν σκοτωθεί εκεί από την επίθεση της Χαμάς εναντίον του Ισραήλ στις 7 Οκτωβρίου 2023.
Ωστόσο, δύο πράγματα ξεχωρίζουν σε αυτή την υπόθεση. Το πρώτο είναι ότι ο Τζαντ παρέμεινε στο έδαφος χωρίς να του παρασχεθεί βοήθεια για πολύ ώρα, με τόσους πολλούς στρατιώτες γύρω του, ενώ πέθαινε. Το δεύτερο είναι η εμφάνιση σημαντικού αριθμού βίντεο από το περιστατικό, τα οποία έχει επαληθεύσει το BBC.
Η ακριβής στιγμή του πυροβολισμού καταγράφηκε από μια κάμερα CCTV στο στρατόπεδο. Το βίντεο δείχνει τρία αγόρια να στέκονται στη γωνία ενός στενού. Πρώτα κοιτάζουν προς τα δεξιά τους, όπου, σύμφωνα με αυτόπτες μάρτυρες, ισραηλινά στρατιωτικά οχήματα είχαν μόλις πριν από λίγα λεπτά απομακρυνθεί προς την έξοδο του στρατοπέδου.
Ένας από τους δύο φίλους που ήταν μαζί με τον Τζαντ εκείνη τη στιγμή είπε στο BBC ότι τα αγόρια είχαν βγει έξω μετά από ένα μήνυμα σε ομαδική συνομιλία για το στρατόπεδο που έλεγε ότι οι ισραηλινές μονάδες έφευγαν, και τα αγόρια κρυφοκοίταζαν από τη γωνία για να ελέγξουν. Χωρίς να το γνωρίζουν ο Τζαντ και οι φίλοι του, μια ομάδα τεσσάρων Ισραηλινών στρατιωτών είχε μείνει πίσω και στεκόταν λίγα μέτρα μακριά, στα αριστερά τους, κρυμμένοι πίσω από τον τοίχο. Οι φίλοι του Τζαντ εντόπισαν πρώτοι τους στρατιώτες και έτρεξαν να ξεφύγουν. Ο Τζαντ είτε δεν τους είδε είτε τους είδε πολύ αργά.
Το βίντεο από τις κάμερες ασφαλείας δείχνει τον επικεφαλής στρατιώτη να μπαίνει στο πλάνο λιγότερο από τρία μέτρα μακριά από τον Τζαντ, και στη συνέχεια να σηκώνει το όπλο του και να ανοίγει πυρ. Ο Τζαντ κάνει μια κίνηση που υποδηλώνει ότι αυτή είναι η στιγμή που χτυπήθηκε. Στο στρατόπεδο, υπάρχουν τρύπες από σφαίρες στον τοίχο ακριβώς σε αυτό το σημείο.
Ο Τζαντ, πιθανώς ήδη τραυματισμένος, τρέχει τότε στο σοκάκι και ο Ισραηλινός στρατιώτης φαίνεται να γυρίζει, σηκώνοντας το όπλο του προς τον Τζαντ. Το βίντεο από την κάμερα ασφαλείας δείχνει σκόνη να σηκώνεται στο στενό, υποδηλώνοντας ότι ο στρατιώτης του IDF συνέχισε να πυροβολεί τον Τζαντ από πίσω καθώς αυτός έτρεχε μακριά.
Στο βίντεο, φαίνεται ο Τζαντ να καταρρέει μετά από λίγα μέτρα, και να εξαφανίζεται από το πλάνο καθώς πέφτει. Λίγο μετά, βίντεο από περαστικούς, που τραβήχτηκε διακριτικά από έναν κάτοικο του καταυλισμού, δίνει την εικόνα από διαφορετική κατεύθυνση σε σχέση με το CCTV. Αυτό το βίντεο θα καταγράψει μερικές από τις τελευταίες στιγμές της ζωής του Τζαντ. Δείχνει τον έφηβο να προσπαθεί επανειλημμένα να τραβήξει την προσοχή των στρατιωτών, κουνώντας τα χέρια του και πετώντας το καπέλο του προς το μέρος τους. Οι στρατιώτες φαίνεται να αγνοούν τις προσπάθειές του και να κλωτσούν το καπέλο πίσω.
Μόλις ειδοποιήθηκε για τον πυροβολισμό, η μητέρα του Τζαντ προσπάθησε να τον φτάσει, αλλά εμποδίστηκε από τους Ισραηλινούς στρατιώτες, όπως είπαν η ίδια και άλλοι αυτόπτες μάρτυρες. Ένας άλλος κάτοικος έκανε μια κλήση έκτακτης ανάγκης και ένα ασθενοφόρο στάλθηκε αμέσως, φτάνοντας στον τόπο του συμβάντος οκτώ λεπτά αργότερα, σύμφωνα με τα αρχεία κλήσεων που παρέχονται στο BBC από την Παλαιστινιακή Ερυθρά Ημισέληνο.
Ο επικεφαλής διασώστης, Χασάν Φούγκχα, είπε ότι Ισραηλινοί στρατιώτες σταμάτησαν την ομάδα του με την απειλή όπλων και τους εμπόδισαν να φτάσουν στον Τζαντ, ο οποίος βρισκόταν μόλις εκατό μέτρα μακριά, στο οπτικό τους πεδίο. Ο Φούγκχα και το πλήρωμα του ασθενοφόρου αναγκάστηκαν να παρακολουθούν αδύναμοι καθώς ο Τζαντ αιμορραγούσε από τα τραύματά του. Ο διασώστης είπε ότι παρακολουθούσαν για τουλάχιστον 35 λεπτά, χωρίς να μπορούν να κάνουν τίποτα. Ο Φούγκχα κάλεσε ένα δεύτερο ασθενοφόρο από διαφορετική κατεύθυνση, αλλά και αυτό σταμάτησε από τους στρατιώτες.
«Προσπαθήσαμε να προχωρήσουμε αρκετές φορές, προσπαθήσαμε να τους κάνουμε σήμα να μας αφήσουν να φτάσουμε στο παιδί, αλλά μας εμπόδισαν εντελώς», είπε ο Φούγκχα. «Θα μπορούσαμε να τον φτάσουμε και να του προσφέρουμε ιατρική βοήθεια, αλλά μας εμπόδισαν. Δεν γνωρίζουμε τον σκοπό, αλλά αυτό είναι που συνέβη».
Ο IDF δήλωσε στο BBC ότι παρείχε «αρχική ιατρική περίθαλψη» στον Τζαντ αφού επιβεβαίωσε ότι δεν φορούσε κρυμμένο εκρηκτικό μηχανισμό. Το βίντεο του συμβάντος, καθώς και ξεχωριστό βίντεο από κάμερα CCTV που δείχνει τον Τζαντ να φεύγει από το σπίτι του, δείχνει ότι φορούσε μόνο ένα μπλουζάκι και τζιν. Όταν του ζητήθηκε να εξηγήσει τι τραύματα υπέστη ο Τζαντ και ποια ιατρική περίθαλψη του παρείχε, ο IDF αρνήθηκε να απαντήσει.
Κατηγορίες για τοποθέτηση πέτρας
Ο ισραηλινός στρατός ισχυρίστηκε ότι ο Τζαντ έριξε μια πέτρα και ότι ήταν «τρομοκράτης» που «προσπάθησε να επιτεθεί στις δυνάμεις ασφαλείας». Ωστόσο, η οικογένεια του Τζαντ κατηγόρησε τους στρατιώτες ότι προσπάθησαν να ενοχοποιήσουν τον 14χρονο, αφού βγήκαν στο φως βίντεο που δείχνουν έναν από τους στρατιώτες να ρίχνει ένα βαρύ αντικείμενο δίπλα στον Τζαντ και στη συνέχεια να φωτογραφίζει το αντικείμενο δίπλα του. «Έριξαν μια πέτρα δίπλα του για να τον ενοχοποιήσουν και να το κάνουν να φαίνεται σαν να τους πέταξε πέτρες», είπε η μητέρα του Τζαντ, Σάφα. «Μπορείτε να το δείτε στο βίντεο», είπε. «Όποιος δει το βίντεο θα το καταλάβει».
Ομάδες για τα ανθρώπινα δικαιώματα λένε ότι οι Ισραηλινοί στρατιώτες στη Δυτική Όχθη λειτουργούν με μια πολιτική «ανοιχτών πυρών», σύμφωνα με την οποία πυροβολούν συχνά άτομα που δεν αποτελούν άμεση απειλή για τη ζωή τους, συμπεριλαμβανομένων παιδιών που πετάνε πέτρες προς την κατεύθυνσή τους. Ο Σάι Παρνς, από την ισραηλινή ομάδα για τα ανθρώπινα δικαιώματα B’Tselem, είπε στο BBC ότι το βίντεο του Τζαντ φαίνεται να δείχνει έναν στρατιώτη να τοποθετεί μια πέτρα δίπλα του για να δικαιολογήσει τον πυροβολισμό.
«Είναι δύσκολο να προσδιοριστεί με βεβαιότητα αυτό που βλέπουμε – αν είναι πέτρα και αν προσπαθούν να τον ενοχοποιήσουν με αυτήν», είπε ο Παρνς. «Αλλά νομίζω ότι όποιος το δει με ανοιχτό μυαλό θα καταλήξει πιθανώς σε αυτό το συμπέρασμα». Μια τέτοια ενέργεια θα ήταν «απαράδεκτη», πρόσθεσε ο Παρνς. «Αλλά έχουμε βρει και άλλες περιπτώσεις όπου οι ισραηλινές δυνάμεις, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, προσπάθησαν μετά την ενέργεια να ενοχοποιήσουν έναν Παλαιστίνιο. Δεν θα ήταν η πρώτη φορά που το βλέπουμε αυτό στην κάμερα». Όταν ρωτήθηκε συγκεκριμένα για τον ισχυρισμό ότι ο στρατιώτης είχε τοποθετήσει μια πέτρα δίπλα στον Τζαντ, ο IDF αγνόησε την ερώτηση.
Πολλές από τις ακριβείς συνθήκες του θανάτου του Τζαντ, συμπεριλαμβανομένου του πόσες φορές πυροβολήθηκε και πότε και πού πέθανε, παραμένουν ασαφείς, επειδή ο IDF αρνήθηκε να επιστρέψει το πτώμα και να απαντήσει σε λεπτομερείς ερωτήσεις σχετικά με το περιστατικό. Δεν είναι ασυνήθιστο για το Ισραήλ να αρνείται να επιστρέψει τα πτώματα των ανθρώπων που σκοτώθηκαν από τον IDF – σύμφωνα με πληροφορίες, οι ισραηλινές Αρχές κρατούν επί του παρόντος τα πτώματα 776 Παλαιστινίων ή άλλων υπηκόων που κατηγορούνται ή είναι ύποπτοι για τη διάπραξη επιθέσεων.
Όταν ρωτήθηκε από το BBC, ο IDF αρνήθηκε να εξηγήσει γιατί κρατάει το πτώμα του Τζαντ. Η μητέρα του Τζαντ, Σάφα, είπε ότι ο στρατός είτε προσπαθεί να κρύψει κάτι, είτε απλά ασκεί μια μορφή σκόπιμης σκληρότητας. «Ίσως το κάνουν μόνο για να μας εκνευρίσουν, να μας εξαντλήσουν, να εξαντλήσουν την υπομονή μας», είπε. «Αλλά είμαστε υπομονετικοί, έχουμε ελπίδα και θα συνεχίσουμε να περιμένουμε. Σήμερα, αύριο ή μετά από εκατό χρόνια, θα τον πάρουμε πίσω. Θεού θέλοντος, θα τον πάρουμε πίσω».
